Diep verontwaardigd was Chris, zelfs als ze er nog maar aan terugdacht! Ze had een goede vriendin verteld dat zij en haar man, een halfjaar na een eerste njet, toch maar hadden besloten hun jonge dochter te laten uitgaan. On-be-grij-pe-lijk!, vond de vriendin. En Chris kreeg er prompt een uitgebreide preek bij over hoe inconsequent haar beslissing wel was.
...

Diep verontwaardigd was Chris, zelfs als ze er nog maar aan terugdacht! Ze had een goede vriendin verteld dat zij en haar man, een halfjaar na een eerste njet, toch maar hadden besloten hun jonge dochter te laten uitgaan. On-be-grij-pe-lijk!, vond de vriendin. En Chris kreeg er prompt een uitgebreide preek bij over hoe inconsequent haar beslissing wel was. Chris voelde zich gekwetst, aangevallen en verraden, zo erg dat ze zelfs geen woord meer kon uitbrengen. Maar toen ze het voorval een week later bij haar collega's aankaartte, kreeg ze erg uiteenlopende reacties. Sommigen snapten niet waarom ze zich zo opwond - "die vriendin mag toch een andere mening hebben" -, anderen begrepen perfect waarom ze boos was - "dat zijn toch haar zaken niet?". En dan waren er ook nog die zeiden dat het hen geen moer zou kunnen schelen wat iemand anders over zoiets dacht. Eigenlijk snapte Chris na een week ook al niet meer waarom ze zo geschokt geweest was. Had die vriendin dan zoveel invloed op haar? De invloed van vrienden op uw leven is groter dan u waarschijnlijk denkt of wenst. Uit onderzoek blijkt dat mensen verdikken als hun vrienden dikker zijn en gelukkiger worden als de vrienden gelukkig zijn. En de aanbeveling van een vriend(in) heeft drie keer meer invloed op het koopgedrag dan de duurste marketingcampagnes. Om die dynamiek te begrijpen, moet u inzien waarom u vrienden nodig hebt, weet prof. Ignace Glorieux, socioloog aan de VUB. "Ieder mens zoekt bevestiging van zijn identiteit, van het beeld dat hij van zichzelf heeft. Dat zoekt hij bij de mensen bij wie hij wil horen. Hoe gaat dat als je ergens in een groep terechtkomt waar je niemand kent? Je zoekt contact met iemand met wie je iets gemeen hebt. In eerste instantie zal dat iets zijn dat je snel kunt beoordelen, zoals het uiterlijk. Later kan bijvoorbeeld meespelen dat iemand knikt als jij iets zegt, je bijvalt, zijn of haar waardering laat blijken. Zo bouw je een vriendenkring op." Daarna begint de invloed van die mensen te gelden. "Waarom besteden jongeren zoveel aandacht aan uiterlijkheden, aan hoe ze eruitzien, welke kleren ze aantrekken? Omdat ze niet uit de toon willen vallen. Dat is op een leeftijd waarop ze hun identiteit nog volop aan het ontdekken zijn. Met de leeftijd krijgt waar je voor staat een bepaalde vorm en word je moeilijker kneedbaar. Je roest wat meer vast in je vriendenkring en je zelfbeeld wordt minder afhankelijk van toevallige reacties. In zo'n situatie bevestig jij je vrienden en zij jou. Meestal spreek je met bepaalde vrienden over dezelfde interesses en is daar jullie gemeenschappelijke basis te vinden. Je vriendenkring is een verzameling van mensen geworden die telkens een stuk van jezelf bevestigen. Je hebt vrienden met wie je gaat fietsen, vrienden die dezelfde muziek goed vinden, vrienden die je vanuit je beroepsleven kent,... Vaak hoort daar ook een bepaald gedragspatroon bij: tegen de ene kun je aangebrande moppen vertellen, bij een andere zul je dat nooit in je hoofd halen. Wat echter van belang blijft, is die gemeenschappelijke gelijkenis op een bepaald gebied. Stel dat dit een muziekgenre is. Dan kun je daarover discussiëren, het eens en oneens zijn over bepaalde nummers. Maar als een van die geestesgenoten echt harde kritiek heeft op jouw muziekkeuze, gaat dat harder aankomen dan dezelfde kritiek van een vriend met wie je pakweg fietsen als gemeenschappelijke basis hebt. Want in het eerste geval wordt precies dát stuk van je identiteit aangevallen dat je door hem bevestigd wilde zien." Deze verklaring lijkt alvast te kloppen in het geval van Chris, die de vriendin in kwestie leerde kennen omdat hun kinderen in dezelfde school zaten. Waarschijnlijk hadden ze elkaar als vriend uitverkoren omdat ze min of meer dezelfde zienswijze op de opvoeding van kinderen deelden. Als een vriendin zonder kinderen dezelfde opmerking had gemaakt, bijvoorbeeld iemand van haar loopclubje, zou ze waarschijnlijk haar schouders opgehaald hebben. Wat ook kan meespelen, is hoe goed je in je vel zit, stelt prof. Glorieux. "Als je perfect overtuigd bent van de juistheid van je beslissing, zal het je wellicht niet veel kunnen schelen hoe je vrienden erover denken. Maar als je er onzeker over bent, komt kritiek harder aan, vooral van mensen met wie je je gedeeltelijk identificeert." Bovendien blijft de wil om er bij te horen meespelen. "Dat wordt statusangst genoemd. Het bestaat erin dat je je voortdurend positioneert ten opzichte van je vrienden. Waar ga je met vakantie? Wat zijn de hippe adresjes om iets te gaan eten? Het is het succes van bladen en weekendbijlagen: mensen pikken eruit wat aanslaat in hun omgeving. Dat geeft hen een leidraad." Het verhaal van de buren die ook zo'n zwembad willen, of ook zo'n auto op de oprit? "Niet helemaal. Als het om echte vriendschap gaat, hoort daar geen concurrentie bij. Dan probeer je evengoed mee te zijn als je vriend mee te laten zijn." De invloed van vrienden op je leven lijkt in vergelijking met vroeger groter geworden te zijn. "Statusangst heb je niet of minder in traditionelere, gesloten samenlevingen. Als je als vrouw geboren werd of in een bepaalde kaste, kon je een aantal dingen niet doen, punt aan de lijn. Dat gaf een zeker comfort: je verantwoordelijkheid bleef beperkt. In onze samenleving wordt ervan uitgegaan - ten onrechte, trouwens - dat je kunt bereiken wat je wilt, als je maar hard genoeg je best doet. Succes verdien je ofwel door talent, ofwel door hard te werken. Dus als je geen succes hebt, komt dat omdat je een dommerik bent of je je best niet gedaan hebt. Vroeger was vooral een diploma een bewijs van je succes, nu is dat nog zo, maar verschuift dat een beetje naar de levensstijl toe. Dat is een heel onzekere situatie, omdat alles meteen als een persoonlijke mislukking geïnterpreteerd wordt. We kijken naar onszelf door de ogen van anderen, van onze vrienden en de mensen bij wie we willen horen. Die vormen ons referentiekader." Ten slotte: is de invloed van vrienden ten koste gegaan van de familie? "De bloedband tussen familieleden blijft er levenslang, maar families zijn nu minder uitgebreid dan vroeger en hun invloed op je eigen levensstijl is beperkter dan die van de zelfgekozen vrienden. Maar natuurlijk willen mensen het nog altijd goed doen in de ogen van hun ouders, broers of zussen. Alleen is wat zij vinden, minder belangrijk voor de identiteit." Ariane De BorgerProf. Ignace Glorieux: "We kijken naar onszelf door de ogen van de mensen bij wie we willen horen. Zij vormen ons referentiekader."