Een verminderd zicht heeft een ingrijpende impact op je dagelijks leven. "Om daarop te anticiperen start je best zo snel mogelijk met aanpassingen door te voeren", adviseert Marie-Jeanne Nachtergae-le, diensthoofd begeleiding en hulp in het dagelijks leven bij de Brailleliga. Zij bieden thuishulp aan.
...

Een verminderd zicht heeft een ingrijpende impact op je dagelijks leven. "Om daarop te anticiperen start je best zo snel mogelijk met aanpassingen door te voeren", adviseert Marie-Jeanne Nachtergae-le, diensthoofd begeleiding en hulp in het dagelijks leven bij de Brailleliga. Zij bieden thuishulp aan. Van al je zintuigen is je zicht het sterkst ontwikkeld. Je andere zintuigen gebruik je meestal minder intensief. "Als je visuele vermogen door ziekte afneemt, gaan je gehoor, je tastzin, je geur zich niet automatisch sterker ontwikkelen. Maar je kan ze zelf wel een stuk trainen, door je bewuster te concentreren op wat je hoort, voelt, proeft en ruikt." Afhankelijk van je culinaire plannen, kan je een arsenaal aan slimme hulpmiddelen inschakelen in de keuken, zoals een sprekende weegschaal of maatbeker, maatlepels, antislipmatjes, anti-overkookschijfjes die tekeergaan als het kookpunt eraan komt. Ook handig zijn niveaudetectoren die je in je glas plaatst en piepen wanneer je bij het inschenken de rand nadert. "Contrastkleuren zoals een feloranje snijplank of werkblad kunnen eveneens het verschil maken. Felgekleurde glazen zijn voor slechtzienden beter zichtbaar dan doorschijnende. Train jezelf ook om voorzichtig met je handen over je aanrecht te schuiven." Gelijkaardige hulpmiddelen zijn er ook voor andere ruimtes en activiteiten. Zoals een sprekende wekker op het nachtkastje of kleurdetectoren die je luidop vertellen welke kleur iets heeft. Handig als je een outfit bij elkaar zoekt. "Maar het kan ook simpeler, door knopen in diverse vormen - rond voor wit en vierkant voor donkere kleding - achteraan in je shirts te laten naaien." Dé gouden regel bij een almaar slechter wordend zicht is je woning aanpakken. "Breng een logische structuur aan en vereenvoudig maximaal. Haal alles wat je niet of weinig gebruikt weg. Je dressoir hou je liefst zo leeg mogelijk. Op termijn zal je je misschien door je huis moeten voortbewegen terwijl je met je hand voelt om je te oriënteren in de ruimte. Geef je spullen daarom voortaan een vaste stek en maak daarover afspraken met je huisgenoten." Die basisaanpak kan je overal in huis toepassen. "Check in de keuken de inhoud van je kasten en beperk je voorraad kopjes, glazen, borden... tot het aantal dat je courant gebruikt. Je krijgt veel meer plaats en overzicht in je kasten, zodat je nadien vlotter alles op de tast vindt. Ook een logische ordening van je droge eetwaren, zoals kruiden, olie, suiker, is handig. Je hoeft van je overtollige huisraad niet meteen afscheid te nemen; je kan die spullen opbergen in dozen op de zolder." Eens je kasten heringericht, kan je de inhoud ervan in grote letters markeren op de kastranden. "Zijn die toch nog onvoldoende leesbaar, dan kan je gebruik maken van een sprekende labelpen: je brengt labels aan op verpakkingen en kasten, wanneer je daar vervolgens met de labelpen overgaat, leest die voor wat erin zit." Door een slimme organisatie en aanpassingen blijft ook zelf koken in veel gevallen mogelijk. "Keukentoestellen zoals de oven, magnetron, het fornuis zijn ideaal voor slechtzienden omdat ze zijn uitgerust met hoorbare druk- of draaiknoppen. Die kan je verder markeren door reliëfbolletjes aan te brengen, zodat je een bepaalde stand, temperatuur, tijdsaanduiding ook voelt. Ergotherapeuten kunnen je daarbij helpen, want die ingrepen gebeuren op maat. Het heeft geen zin om alle ovenstanden te markeren, als je er pakweg maar twee gebruikt. Te veel markeringen helpen je niet vooruit, want je moet ze dan allemaal kunnen onthouden", preciseert Marie-Jeanne Nachtergaele. De evolutie richting steeds meer stille touchscreens maakt het voor slechtzienden wel lastiger, omdat die toestellen zich moeilijker laten aanpassen. Lezen lukt steeds minder, ik kan de ondertitels niet meer volgen en ondervind problemen met mijn smartphone. Die drie vragen keren steeds terug. Vaak zijn dat de activiteiten waardoor mensen voor het eerst opmerken dat hun zicht fel vermindert, beamen Koen Govaert en Kathleen Boogmans van Ommezien, een organisatie die mensen met een visuele handicap begeleidt in het omgaan met hulpmiddelen. Kathleen is ook ervaringsdeskundige. Haar gezichtsvermogen evolueerde van slechtziend naar blind. "Voor de meeste problemen zijn er vandaag oplossingen, maar dat vergt maatwerk. Net als een hoorapparaat, zijn ook visuele hulpmiddelen vaak een grote psychologische stap." Heb je moeite met lezen, dan kan je gebruik maken van een uitgebreid assortiment elektronische beeldschermloepen, van handige meeneem- tot grote tafelmodellen. "Je legt je boek, brief of krant eronder en op het beeldscherm van de loep krijg je een versie die je op talloze manieren kan aanpassen. Je kan de letters vergroten of verkleinen, de achtergrond en kleuren veranderen voor een beter contrast, spelen met de kolombreedte of gebruik maken van rode leeslijnen die markeren waar je je in de tekst bevindt." Deze toestellen zijn uitgerust met eenvoudige tastbare knoppen, die snel reageren. Sommige elektronische loepen kunnen ook worden gecombineerd met spraak en lezen gelijktijdig voor. Moet je de letters te veel uitvergroten of is vergroten zinloos omdat je door je visuele probleem gebogen beelden ziet, dan zijn er andere opties. "Een belangrijke vernieuwing is de webbox, waarmee je luisterend leest. Hierop kan je een uitgebreid aanbod aan boeken, kranten en tijdschriften beluisteren - ook Plus Magazine. Kranten worden door een computerstem ingesproken, boeken en magazines door menselijke stemmen. De box is eenvoudig te bedienen met een drietal knoppen en heb je met een kleine training vlot in de vingers." Sinds kort kan je de webbox ook combineren met een scanner, zodat je ook brieven, artikels en mails kan laten voorlezen. Heb je last met je pc, dan kan je overschakelen op een contrasterend toetsenbord of een bord met grotere letters, alsook aangepaste softwarepakketten waarmee je teksten kan uitvergroten of laten voorlezen. Veel slechtzienden haken af als er tv wordt gekeken omdat ondertitels onleesbaar worden of te snel verdwijnen. Een gesproken of uitvergrote ondertiteling pakt dat probleem aan. Dat kan via een VO-box die ondertitels sterk vergroot en van kleurcontrast voorziet. "Volstaat dat niet, dan kan de GO-box helpen. Die leest de ondertiteling simultaan voor op alle zenders waar een ondertiteld programma speelt, rechtstreeks, opgenomen of op Netflix." Als je voldoende ziet, gebruik je ze zelden, maar smartphones bevatten standaard heel wat functies om ze grotendeels met je stem aan te sturen. Dat kan via Siri bij een iPhone. "Daarnaast zijn er voice-oversystemen die je met bewegingen van je vingers bedient en waarmee je bijvoorbeeld op het internet kan surfen. Voor die toepassing volg je echter best eerst een training." Wil je het simpeler houden, kies dan voor een vereenvoudigd telefoontoestel met vergroot scherm waarmee je kan bellen en sms'en via gesproken commando's.