Tijdens de jaren tachtig en negentig kende I Fiamminghi, het kamer-orkest rond Rudolf Werthen en zijn vrouw France Springuel veel succes, nationaal en internationaal. Toen de subsidiekraan werd dichtgedraaid, moest Werthen zijn project drastisch afslanken maar tot vandaag toe blijft alles wat hij doet op een of andere manier gelinkt met zijn jeugdliefde, de muziek.
...

Tijdens de jaren tachtig en negentig kende I Fiamminghi, het kamer-orkest rond Rudolf Werthen en zijn vrouw France Springuel veel succes, nationaal en internationaal. Toen de subsidiekraan werd dichtgedraaid, moest Werthen zijn project drastisch afslanken maar tot vandaag toe blijft alles wat hij doet op een of andere manier gelinkt met zijn jeugdliefde, de muziek. Rudolf Werthen: Mijn moeder is daar verantwoordelijk voor. Zij hield erg veel van muziek maar mocht zelf geen instrument leren bespelen. Haar ouders vonden dat niets voor meisjes. Ze heeft zich gerevancheerd door mij als kleine jongen van acht jaar meteen in het conservatorium van Gent te steken. Naar de muziekschool ben ik nooit geweest. Mijn ouders waren echte muziekliefhebbers. In ons huis weerklonk altijd klassieke muziek. Mijn moeder wou dat ik pianoles volgde, maar volgens de directeur waren mijn handen te klein. Volstrekte onzin, achteraf bleek dat er gewoon geen plaats meer was in de pianoles. Zo belandde ik in de vioolklas en met dat instrument had ik meteen een goed gevoel. Vier jaar later had ik al een eerste prijs. Je manueel geheugen ontwikkelen doe je het best als je jong bent. In sommige landen beginnen ze al op vierjarige leeftijd. Nu is het in België bijna niet meer mogelijk zo jong te beginnen. Je moet achttien zijn vooraleer je naar het conservatorium mag, voordien kun je alleen in het deeltijds onderwijs terecht. Dat is een rampzalige situatie, omdat je die fysieke vaardigheden van jongs af aan moet aankweken. Vergelijk het met iemand die op zijn achttiende begint te voetballen, dat is toch ook veel te laat! De zaken die buiten de muziek staan en die te maken hebben met je persoonlijke ontwikkeling zijn even belangrijk. Je speelt zoals je bent. Voel je je neerslachtig, opgewekt of rustig, dat uit zich automatisch in je spel. Want eens je een instrument beheerst, maak je het verschil door de intensiteit waarmee je speelt en door de accenten die je legt. Net zoals andere ouwe rotten in het vak hoef ik maar twee minuten naar iemands spel te luisteren om me een beeld van diens persoonlijkheid te vormen. In de muziekgeschiedenis heb je een aantal geniale uitvoerders gehad die totaal geschift leken en die meestal maar uitblonken in één welbepaald repertoire. Om een brede waaier van stijlen te kunnen spelen, moet je een evenwichtig persoon zijn. Ik zeg niet dat uitsluitend deze mensen de grootste uitvoerders zijn, maar het zijn wel degenen die er het meeste plezier aan beleven en dat lijkt me essentieel. Ik heb altijd geprobeerd zoveel mogelijk plezier te beleven aan wat ik doe en zo weinig mogelijk gebukt te gaan onder het leven. Ik ben een levensgenieter. Ik hou van lekker eten, drinken, feesten. In mijn studententijd sloot ik me af en toe wel op om te studeren maar daarna moest ik weer de wereld in. Klassieke muziek alleen volstond voor mij niet. Ik ben ook geïnteresseerd in andere muziekstijlen, in theater, film... Die brede visie probeer ik mijn studenten ook mee te geven. Toen ik nog viool speelde, dirigeerde ik ook al. Ik organiseer graag complexe dingen en dirigeren is een vorm van organiseren. Als jonge twintiger heb ik een aantal jaren als solist de wereld rondgereisd, maar ik vond er niets aan. Ik was altijd alleen met mijn viool en een koffer onderweg, kwam ergens toe, speelde een stuk met een orkest en was opnieuw weg. Op mijn 25ste ben ik dan in Stuttgart terechtgekomen en daar werd ik solist van een vast orkest. Vanaf toen heb ik de kriebel van het dirigeren te pakken gekregen. Later trok ik naar Hamburg om het vak echt te leren en had ik het geluk met groten als Bernstein, von Karajan, Maazel, Solti en Tennstedt te kunnen samenwerken. Allemaal ongelooflijke persoonlijkheden. Een groot dirigent moet zowel voor het publiek als voor het orkest de top zijn. Sommigen verkopen veel theater maar weten hun orkest niet te leiden. Alleen de grootsten verenigen présence, kennis en autoriteit. Ten eerste dat je op korte tijd en met de hulp van gemotiveerde mensen heel wat kunt bereiken, ook in Vlaanderen. Maar we hebben ook geleerd dat het moeilijk is sant in eigen land te zijn. Wij zijn meegegroeid met de subsidies, maar op een bepaald moment zijn we die kwijtgeraakt. Wij speelden te veel diverse stijlen en dat kon blijkbaar niet. We hadden geen profiel. Een lid van de commissie zei me: je kunt toch niet alles spelen! Ik vind dus van wel, ik weiger mij in een bepaald specialisme te laten opsluiten. Ik geef toe dat het faillissement één van de grootste teleurstellingen van mijn leven is geweest, maar we hebben ons snel herpakt. De groep leeft verder als I Musici Fiamminghi, hetzelfde concept maar in een afgeslankte vorm. We werken ook breder. Zo brengen we bijvoorbeeld programma's rond tango-muziek en Japanse hofmuziek. Zeker. De westerse klassieke muziek is per definitie voor het volk gemaakt, ze komt voort uit volksmuziekjes. Veel barokmuziek bijvoorbeeld, is puur entertainment. Dat was de popmuziek van die tijd! De scheiding die tussen muziekvormen wordt opgetrokken, is artificieel. Er bestaat veel rommel in de popmuziek maar ook in de klassieke muziek. Kunst heeft maar zin als het u raakt, niet alleen omdat het speciaal of vernieuwend is. Mij lijkt het belangrijk dat een compositie of zelfs een muziekgroep nuttig is voor het publiek maar die vraag wordt bijna nooit gesteld. Zo hebben verschillende soorten muziek hun bestaansreden en -recht. Ik geloof dat de formule van een klassiek concert in een klassieke zaal gemaakt is voor mensen die in een klassieke sfeer zijn opgegroeid. Maar voor jongere generaties is muziek hoofdzakelijk met beeld gelinkt. Vroeger was een heilige mis ook een kijkspel met een regisseur, een koor, een priester, een publiek. In een 19deeeuwse concertzaal had je fraaie decors en mooie pluche zetels. De mensen gingen opgekleed naar een concert. Dat maakte allemaal deel uit van de show. Maar de hedendaagse concertzalen zijn kaal ingericht. Daar moet dus iets voor in de plaats komen. Er zijn zoveel dingen te bedenken waarbij muziek een deel van het spektakel kan uitmaken. Ik werk al 20 jaar met multimediaprojecten: beelden, licht, poëzie, beweging, klanken. Eerst werd dat als kitsch afgedaan, maar ondertussen zie je meer en meer van dergelijke projecten opduiken. Cultuur in het algemeen verdient veel meer aandacht. Ik ben directeur dagelijks bestuur van een schooltje. Wij proberen een bepaalde lijn aan te houden en daar hoort ook cultuur bij. In de Vlaamse scholen is dat vandaag onbestaande! Het schoolfeest is bijna altijd een playback van MTV. Creatief zijn is niet hetzelfde als staan huppelen op muziek van Britney Spears! Ik heb niets tegen haar hoor, maar moet je zoiets op school brengen? Zo stimuleer je de kinderen niet. Daarom gaan wij volgend jaar een toneelstuk maken. Ik heb altijd graag vanalles gedaan: in de tuin werken, aan auto's sleutelen, lesgeven, filmen, regisseren... Projecten uitwerken doe ik het liefst -festivals, bedrijfsfilms, concertreeksen- maar ik probeer altijd een artistieke link mee te geven. Dat is ook het opzet van I Fiamminghi geweest: muziek bij de mensen te brengen. Zo hebben wij voor veel mensen gespeeld die nooit een voet in een concertzaal hadden gezet. Iedereen kan immers met klassieke muziek omgaan, op voorwaarde dat iemand de deur opentrekt. Wie echt leert te luisteren, gaat zonder twijfel voelen en genieten." n In september en oktober organiseert Rudolf Werthen de Latemse concerten, elke zondag een aperitiefconcert in het gemeentehuis van St.-Martens Latem. Toegang: e25 en e20. Info: tel. 09 282 53 13 , www.artes-vzw.ben wordt in 1946 in Mechelen geboren n is laureaat van de Koningin Elisabethwedstrijd viool 1971 n maakt in 1981 in Hamburg zijn debuut als dirigent n richt in 1984 'I Fiamminghi' op, maar moet het gezelschap na het faillissement in 2003 afslanken tot 'I Musici Fiamminghi' n wordt in 1988 directeur van de Vlaamse Opera n organiseert nu onder meer festivals en multimediaspektakels zoals Tango, Gitanjali, Maria de Buenos Aires,... n heeft een eigen website: www.rudolfwerthen.beFilip Godelaine - foto's: Benny De Grove