De idee om een generatie over te slaan bij de erfenis ( generation skipping) is niet nieuw. Ouders leven langer en dus erven de kinderen hun vermogen op het moment dat ze al gesetteld zijn en het niet meer echt nodig hebben. De kleinkinderen kunnen echter wel een extraatje gebruiken maar daar waren de mogelijkheden tot nog toe beperkt. Recent keurde de senaat een wetsvoorstel goed waardoor grootouders voortaan een groter deel (zo niet alles) rechtstreeks naar hun kleinkinderen kunnen laten gaan. Generation skipping is altijd een instrument van successieplanning geweest omdat het de successierechten kan drukken. Maar is de techniek nog wel 100% fiscaal veilig sinds de antimisbruikbepaling? U leest het op p. 81.
...

De idee om een generatie over te slaan bij de erfenis ( generation skipping) is niet nieuw. Ouders leven langer en dus erven de kinderen hun vermogen op het moment dat ze al gesetteld zijn en het niet meer echt nodig hebben. De kleinkinderen kunnen echter wel een extraatje gebruiken maar daar waren de mogelijkheden tot nog toe beperkt. Recent keurde de senaat een wetsvoorstel goed waardoor grootouders voortaan een groter deel (zo niet alles) rechtstreeks naar hun kleinkinderen kunnen laten gaan. Generation skipping is altijd een instrument van successieplanning geweest omdat het de successierechten kan drukken. Maar is de techniek nog wel 100% fiscaal veilig sinds de antimisbruikbepaling? U leest het op p. 81. De techniek van generation skipping komt erop neer dat oma en opa bij de verdeling van hun vermogen hun eigen kinderen (voor een deel) overslaan en hun vermogen rechtstreeks naar hun kleinkinderen laten gaan. Dit kan zowel via een schenking gebeuren als via een testament. Deze techniek heeft een rechtstreeks en onrechtstreeks fiscaal voordeel. Voorbeeld: Opa is weduwnaar en heeft een zoon die drie kinderen heeft. Opa heeft een woning van euro 350.000, een appartement aan zee van euro 250.000 en euro 50.000 euro cash. In overleg met zijn zoon - die niets tekort komt - maakt opa een testament op waarbij hij alles legateert aan de drie kleinkinderen. Rechtstreekse besparingDoordat zijn nalatenschap niet door één maar door drie personen wordt geërfd, wordt het totale bedrag in drie verdeeld en betaalt elke erfgenaam op een kleiner deel, telkens vanaf het basistarief (zie tabel hieronder). Let wel, voor schenkingen van roerende goederen (geld en effectenportefeuille) bestaat er in de drie gewesten een vlak tarief van 3% (3,3% in Wallonië), zodat schenken over meerdere hoofden (kleinkinderen) geen bijkomend rechtstreeks voordeel oplevert. Onrechtstreekse besparingIn de praktijk is de besparing nog veel groter omdat zonder dit testament eerst alles naar de zoon zou gaan en pas jaren later, als de zoon sterft (en het vastgoed wellicht veel meer waard is), naar de drie kinderen met nog eens successierechten tot gevolg. We wezen er al op dat generation skipping niet alleen via testament kan, maar ook via schenking. Naargelang de behoeften wordt dit ook steeds vaker op maat uitgewerkt. Denk maar aan schenken met voorbehoud van vruchtgebruik of met rentelast, schenken of legateren van het vruchtgebruik aan de kinderen en de blote eigendom aan de kleinkinderen, schenken met voorbehoud van vruchtgebruik (bij de grootouders) waarbij de blote eigendom naar de kleinkinderen gaat maar het vruchtgebruik overgaat op de kinderen als de grootouders sterven, enz. We overlopen kort de twee meest populaire technieken. Naakte eigendom skippenEen vaak gebruikte variant is dat de grootouders een testament opmaken (of een schenking doen) waarbij ze het vruchtgebruik van het vermogen overlaten aan bijvoorbeeld hun eigen kind en de naakte eigendom aan de kleinkinderen. Het voordeel is dat hun eigen kind heel zijn leven de opbrengsten krijgt (huur, interesten, dividenden). Overlijdt hij, dan worden zijn kinderen volle eigenaar zonder successierechten te moeten betalen. Bij het overlijden van opa werden er ook al minder successierechten betaald, want de nalatenschap werd gespreid over het eigen kind en de kleinkinderen, telkens belast tegen het voordeligste tarief in rechte lijn. Skipping met een rentelastGrootouders hoeven hun vermogen niet zomaar aan hun kleinkinderen te schenken en hun eigen kinderen volledig te passeren. Er zijn tussenoplossingen mogelijk. Zo kunnen grootouders hun vermogen aan hun kleinkinderen schenken en daarbij als 'last' bedingen dat zij een bepaald inkomen moeten uitkeren aan hun ouders. Of de grootouders schenken al aan de kleinkinderen maar voorzien dat ze maandelijks of jaarlijks een bepaald bedrag kunnen vragen als ze het nodig hebben. Laat u wel deskundig bijstaan als u een dergelijke last inbouwt bij een hand- of bankgift, want hier zitten een paar fiscale addertjes onder het gras. Als de grootouders kiezen om rechtstreeks hun kleinkinderen te bevoordelen, moeten ze wel rekening houden met de 'reserve' van hun eigen kinderen. Die kan men immers niet onterven. Hebt u één kind, dan heeft dat altijd recht op de helft van de nalaten- schap. Zijn er twee kinderen, dan heeft elk kind recht op een derde. Bij drie of meer kinderen moet drie vierde van de nalatenschap naar de kinderen gaan. U kunt enkel vrij beschikken over het beschikbare gedeelte dat u dan kunt toebedelen aan uw kleinkinderen. Ging opa als erflater te ver in zijn testament (of heeft hij een te groot deel van zijn goederen vroeger al weggeschonken tijdens zijn leven), dan kunnen de reservataire erfgenamen een inkorting (lees: terugbetaling) vragen. Is meer geven een probleem?Bij een goede successieplanning waarbij de grootouders meer dan het beschikbare deel legateren of schenken aan de kleinkinderen wordt uiteraard alles doorgesproken met de kinderen om na te gaan of iedereen akkoord is. In de praktijk is te veel legateren aan de kleinkinderen, mits vooraf besproken, dus niet echt een veel voorkomend probleem. Maar sinds kort kunt u toch een stuk op veilig spelen. Een akkoord is nietig!Een goede oplossing zou erin bestaan dat u alles doorpraat met de kinderen. Als zij akkoord gaan dat alles of een groot stuk naar de kleinkinderen gaat (via testament en/of schenking) zet u dat op papier en doen uw kinderen afstand van de wettelijke reserve. Probleem is dat een akkoord over een nog open te vallen nalatenschap verboden is. Via de techniek van generation skipping verder gaan dan het beschikbare deel en daarover een akkoord sluiten met de kinderen heeft dus weinig zin. Cassatie denkt er anders overEen cassatiearrest van 31/10/2008 zwakte het principe dat een voorafgaand akkoord absoluut nietig is af. Zonder in detail te gaan had de vader met zijn kinderen een overeenkomst gesloten waarbij ze o.a. afspraken later geen inkorting te vorderen als hun wettelijke reserve aangetast zou zijn. Cassatie besliste dat zo'n overeenkomst niet absoluut maar enkel relatief nietig was. In mensentaal betekent dit dat enkel de erfgenamen de overeenkomst kunnen aanvechten en niemand anders (ook niet de fiscus). Er wordt via dit arrest een belangrijke stap gezet. In de eerste plaats heeft dergelijke overeenkomst een belangrijke morele betekenis en staan de afspraken tussen ouders en kinderen duidelijk op papier. Maar er is meer. Enkel de kinderen die ondertekenden (of hun erfgenamen) kunnen later de nietigheid vorderen voor een rechtbank, niemand anders. Concreet moeten zij dus kiezen tussen berusten in de nietige overeenkomst (en dan krijgt ze uitwerking) of naar de rechtbank stappen en de nietigheid inroepen. Er is een nieuwe wet (wijziging burgerlijk wetboek, dus federaal) op komst waarbij de kinderen een vrijwillige erfenissprong zouden kunnen maken. Concreet betekent dit dat de kinderen de erfenis kunnen weigeren en dat de kleinkinderen (hun kinderen) dan in de plaats komen. Dit laatste is nieuw, want tot nog toe is het zo dat wanneer een erfgenaam zijn erfenis weigert (of verwerpt), die naar de broers en zussen gaat (in het geval hij die heeft natuurlijk) en niet naar de kinderen van degene die geweigerd/verworpen heeft. In het wetsvoorstel zullen de kinderen de plaats innemen (plaatsvervulling in het jargon) van de erfgenaam die geweigerd heeft. Vandaar de titel van het voorstel: Wetsvoorstel tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek teneinde plaatsvervulling van de verwerpende erfgenaam toe te laten.Maar fiscaal levert dat voorlopig geen voordeel op zolang ook het wetboek successierechten (een gewestmaterie) niet wordt aangepast. Let wel: Het blijft nog steeds verboden (of alleszins relatief nietig) om vooraf een overeenkomst te maken. De grootouders die hun vermogen geheel of gedeeltelijk willen nalaten zullen niet weten of hun eigen kinderen (de tussengeneratie) uiteindelijk afzien van hun reserve. De tussengeneratie kan de erfenis pas weigeren na het overlijden van de grootouders. Johan Adriaens, Onafhankelijk vermogensplanner en Annemie Goddefroy