Dit jaarstijgt het aantal vaccineerbare ziekten niet alleen van 22 naar 25, er is nog veelbelovend onderzoek aan de gang dat waarschijnlijk zal leiden tot vaccins tegen vogelgriep en hepatitis C. Het is zelfs mogelijk dat in de toekomst curatieve vaccins worden ontwikkeld (voor mensen die de ziekte hebben) tegen longkanker, melanoom of de ziekte van Alzheimer.
...

Dit jaarstijgt het aantal vaccineerbare ziekten niet alleen van 22 naar 25, er is nog veelbelovend onderzoek aan de gang dat waarschijnlijk zal leiden tot vaccins tegen vogelgriep en hepatitis C. Het is zelfs mogelijk dat in de toekomst curatieve vaccins worden ontwikkeld (voor mensen die de ziekte hebben) tegen longkanker, melanoom of de ziekte van Alzheimer. In mei van dit jaar gaf de Europese Commissie toelating om het allereerste vaccin ter preventie van herpes zoster (ook zona of gordelroos genoemd) in de handel te brengen. Zostavax voorkomt niet alleen zona maar pakt ook een zeer vervelende verwikkeling van deze ziekte aan, de zogenaamde postherpetische neuralgie of zenuwpijn. De huidige toelating geldt voor de ingevroren vorm van het vaccin, maar het bedrijf dat het ontwikkelde, zal binnenkort ook een aanvraag indienen voor een veel courantere vorm: een vaccin dat gewoon in de koelkast kan bewaard worden. Iedereen die ooit waterpokken (ook windpokken of varicella genoemd) heeft gehad, kan later gordelroos krijgen. De ziekte wordt namelijk veroorzaakt door een reactivering van hetzelfde virus dat zich na een eerste besmetting terugtrekt in de zenuwknopen van het ruggenmerg. Later kan het opnieuw actief worden en zich naar de huid verplaatsen. Wie nooit waterpokken heeft gehad, kan dus geen zona krijgen. (Groot)ouders die de ziekte nooit hebben doorgemaakt, kunnen dan ook geen zona oplopen door contact met een (klein)kind met waterpokken. Ze kunnen enkel zelf met de waterpokken besmet raken. Omgekeerd kan iemand in principe wel waterpokken krijgen door contact met een persoon die zona heeft. Twee derde van de besmettingen doet zich voor na de leeftijd van vijftig tot zes-tig jaar, wanneer het afweersysteem wat minder alert reageert dan op jongere leeftijd. Het nieuwe vaccin is dan ook aangewezen voor personen vanaf 60 jaar. Gordelroos uit zich in het begin als een tintelende, jeukende pijn aan een kant van het lichaam of van het gelaat in het gebied dat door één bepaalde zenuw van hersenprikkels voorzien wordt. Later ontstaan er in dat gebied blaasjes en huiduitslag, die meestal gepaard gaan met pijn die in ernst en duur kan variëren. Deze pijn kan chronisch worden. Men spreekt dan van een postherpetische neuralgie: een vervelende verwikkeling omdat ze slecht op geneesmiddelen reageert. Specialisten zeggen dat je in het beste geval 50% kans maakt om door medicatie de pijn met 50% te verminderen. Postherpetische neuralgie komt vooral voor bij mensen die op oudere leeftijd zona krijgen. Ze kan maanden tot jaren aanhouden nadat de gordelroos zelf verdwenen is en variëren van een lichte, brandende pijn tot een hevige kloppende of een pijn die wordt uitgelokt door contact met bijv. kleding, de wind,... Betekent de komst van het nieuwe vaccin dat zona en postherpetische neuralgie nu volledig kunnen voorkomen worden? Neen. Uit de studies is gebleken dat de toediening van één dosis van het vaccin het optreden van gordelroos met 51% vermindert in vergelijking tot een placebo. Bij wie toch zona ontwikkelde na vaccinatie verminderde de kans op postherpetische neuralgie met 67% en de globale ziektelast veroorzaakt door pijn en ongemak van gordelroos met 61%. Tot dusver is geweten dat één dosis van het vaccin minstens vijf jaar werkzaam blijft. Verdere opvolging van de gevaccineerde personen zal moeten duidelijk maken of later een herhalingsinenting nodig zal zijn of niet. Verwacht wordt dat tegen het einde van dit jaar in Europa twee nieuwe vaccins ter voorkoming van baarmoederhalskanker zullen worden goedgekeurd. De registratieprocedure loopt volop. Dagelijks overlijden in Europa ongeveer 40 vrouwen aan baarmoederhalskanker. In België worden er jaarlijks 670 nieuwe gevallen genoteerd en 320 sterftegevallen ten gevolge van deze aandoening. Het is na borstkanker de tweede meest frequente doodsoorzaak door kanker bij jonge vrouwen en wordt veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV), dat overgedragen wordt door seksueel contact. Zonder seksueel contact geen HPV en zonder HPV geen baarmoederhalskanker. Van dit virus bestaan er echter meer dan 200 verschillende types. Globaal schat men dat 70% van de seksueel actieve bevolking ooit in zijn leven is blootgesteld aan papillomavirussen. Over het algemeen zal dit virus binnen het jaar door het lichaam geëlimineerd worden zonder dat er symptomen optreden. In sommige gevallen veroorzaken bepaalde types van het HPV echter letsels ter hoogte van de baarmoederhals die uiteindelijk kunnen leiden tot kanker. Vooral twee types van het virus - type 16 en type 18 - zouden aanleiding geven tot zowat 70% van alle baarmoederhalskankers. De screening op baarmoederhalskanker gebeurt door regelmatig een uitstrijkje te laten uitvoeren zodat letsels in een vroeg stadium kunnen opgespoord en behandeld worden. Daarnaast zijn er ook nog andere types van het HPV die aanleiding geven tot externe genitale letsels zoals genitale wratten. 90% van alle genitale wratten wordt veroorzaakt door de HPV-types 6 en 11. Het is een vervelend, moeilijk behandelbaar probleem waarmee ongeveer 1% van alle seksueel actieve vrouwen te maken krijgt. Gardasil, het eerste van de twee vaccins die binnenkort verwacht worden, richt zich tegen HPV van de types 6, 11, 16 en 18. Het is bijgevolg aangewezen ter preventie van baarmoederhalskanker en alle letsels ter hoogte van de geslachtsorganen die veroorzaakt worden door deze types, dus ook van genitale wratten. Het tweede baarmoederhalskankervaccin Cervarix richt zich tegen de HPV-types 16 en 18. Beide vaccins bieden 100% bescherming tegen besmetting met de types 16 en 18 en het ontstaan van letsels ten gevolge van deze besmetting. Betekent dit dat het vaccin de screening door uitstrijkjes overbodig zal maken? Zeker niet. Er blijft immers zo'n 30% gevallen van baarmoederhalskanker over dat veroorzaakt wordt door andere stammen van het HPV, ook al wijst het onderzoek erop dat de vaccins ook bescherming kunnen bieden tegen bepaalde van deze stammen, die sterke gelijkenissen vertonen met de types 16 en 18. De vaccins zullen op termijn tot een drastische daling van het aantal abnormale uitstrijkjes leiden, maar de screening nooit overbodig maken. De derde ziekte die door een nieuw vaccin kan voorkomen worden, is besmetting van kinderen met het rotavirus. Hevige diarree en braken zijn daarvan de kenmerken met snelle uitdroging tot gevolg, wat ernstige tot zelfs dodelijke gevolgen kan hebben. Het rotavirus loopt heel snel over, in Europa komen jaarlijks zo'n 700 000 peuters met een infectie door het rotavirus bij de arts terecht. En elk jaar belanden 87 000 peuters enkele dagen in het ziekenhuis om het vochtverlies dat ze door de infectie hebben opgelopen te compenseren. In de geïndustrialiseerde wereld loopt de infectie gelukkig meestal goed af. In ons land bijvoorbeeld kent slechts 1 tot 2 gevallen per jaar een dodelijke afloop maar in de ontwikkelingslanden zijn er dat duizenden! De eerste variant van dit vaccin, Rotarix, is op dit ogenblik al in de handel. De tweede, RotaTeq, wordt nog voor het einde van het jaar verwacht. Beide vaccins hebben een vloeibare vorm die wordt toegediend via de mond. RotaTeq beschermt tegen vijf varianten van het rotavirus, Rotarix tegen de meest voorkomende stam. Beide vaccins verminderen het aantal ziekenhuisopnames ten gevolge van een rotavirusinfectie met 95%. n Leen Baekelandt