Het is zo ver. U hebt uw kleedkastje of uw bureau zorgvuldig opgeruimd en de collega's staan klaar om u uit te wuiven met een mooi geschenk en een afscheidsdrink. Natuurlijk zal uw baas u danken voor uw diensten en de loftrompet steken over uw capaciteiten. En dan volgt onvermijdelijk de vraag: "Wat ga je nu zo hele dagen doen?"
...

Het is zo ver. U hebt uw kleedkastje of uw bureau zorgvuldig opgeruimd en de collega's staan klaar om u uit te wuiven met een mooi geschenk en een afscheidsdrink. Natuurlijk zal uw baas u danken voor uw diensten en de loftrompet steken over uw capaciteiten. En dan volgt onvermijdelijk de vraag: "Wat ga je nu zo hele dagen doen?"Tuinieren, lezen, fietsen, reizen, cursussen volgen, vrijwilligerswerk, u inzetten voor een vereniging. Voor al wie nog ver van de geschikte leeftijd verwijderd is, lijkt het (brug)pensioen vaak op een eindeloze vakantiecheque. Daarbij wordt nogal vlug vergeten dat omgaan met die zee van vrije tijd verdomd moeilijk kan zijn na een periode van 30 of 40 jaar waarin de werkdiscipline en het gezinsleven de tijd vanzelf voor u invulden. Daarom verzamelde Plus Magazine adviezen en getuigenissen die u misschien kunnen helpen als u binnenkort de grote overstap waagt. Laten we beginnen met een rekensommetje: ook al is de officiële pensioenleeftijd in België op 65 jaar vastgesteld, in de praktijk stopt de Belg op dit ogenblik gemiddeld op 58 jaar met werken. Dit maakt dat wij nadien nog vele jaren hebben om zonder beperking en in redelijke gezondheid van het leven te genieten. Het lijkt zo vanzelfsprekend dat we er niet meer bij stilstaan, maar het is wel de eerste keer in de geschiedenis van de mensheid dat we dit fenomeen beleven. Laten we dus vooral niet te veel zeuren en bewust zijn van de buitenkans die we nu nog hebben (zolang het nog duurt). Van alle kanten worden we immers gebrainstormd dat we in de toekomst met z'n allen langer zullen moeten werken. "Hoe komt het toch dat je van de ene dag op de andere van 'iemand' tot 'niemand' wordt?', vraagt oud-VRT-journalist Miel Dekeyser in zijn boek Ouder worden is een kunst (lees ook zijn getuigenis op pag. 39). Wie niet meer werkt, verliest ook de status die eraan vasthangt. Je bent niet langer 'de ploegbaas', 'de secretaresse' of de 'chef onderhoud'. Je bent alleen nog gepensioneerd. Dat kan voor psychische problemen zorgen in een samenleving waarin de eerste vraag bij een ontmoeting vaak luidt Wat doet u in het leven? "Je werk en je collega's durven en kunnen loslaten is een heel belangrijke vereiste voor wie het zwarte gat wil vermijden", zegt Jacques Van Hulle. Als hoofd Sociale Zaken van het Sociaal Fonds van de KBC is hij de bezieler van de veelgeprezen AVO-cursus (Aanloopprogramma voor oppensioenstelling) die de bank- en verzekeringsgroep nu al meer dan dertig jaar organiseert voor haar werknemers. "Je moet afscheid kunnen nemen met evenveel enthousiasme als je ooit in je werk hebt gestopt. De mate waarin je erin slaagt los te laten, bepaalt hoeveel ruimte er vrijkomt voor nieuwe relaties, vriendschappen en andere dingen. Enkele collega's zul je misschien nog als vriend kunnen behouden, maar de meesten zul je waarschijnlijk nooit meer zien..." Als u grote financiële problemen hebt, zult u zelden een gelukkige pensioentijd beleven. De wettelijke pensioenen zijn bepaald geen vetpot en alle dromen die u zou willen realiseren (ônu-of-nooit") hebben hun prijs. Daarom is het van het grootste belang dat u uw pensioen financieel goed voorbereidt, liefst vijf tot tien jaar vooraf. Zo vermijdt u dat u drastisch moet inleveren op uw levenskwaliteit. Laat vooraf het juiste bedrag van uw toekomstig (brug)pensioen berekenen. Hebt u gedacht aan een levensverzekering, aan pensioensparen of bepaalde beleggingen om het pensioenbedrag aan te vullen? Hebt u een spaarpotje opzijgezet om uzelf extraatjes te blijven gunnen of om niet in geldnood te komen bij een tegenslag? Allemaal vragen die u zich het best een hele tijd vóór uw pensionering stelt. In de AVO-cursus van de KBC vormen 'materieel welzijn' en 'fysiek welzijn' niet zonder reden de eerste twee onderdelen. Een goede lichamelijke en geestelijke gezondheidstoestand is immers even belangrijk voor een geslaagd pensioen als financiële rust. "Daarom raad ik iedereen aan een medische check-up te laten uitvoeren voor hij stopt met werken", hoorden we elders van arbeidsgeneesheer Fiorella Brusco. "Deze controle moet eventuele problemen met cholesterol, hoge bloeddruk of kanker opsporen. Met pensioen gaan is werkelijk het ideale moment om uw gezondheid in eigen handen te nemen. Dat wil vooral zeggen: gezonder eten, lichter koken en meer lichaamsbeweging nemen. Dat laatste hoeft geen echte sport zijn, wat fietsen, zwemmen of stappen volstaat."Zeker in de eerste maanden van het pensioen kan de afwezigheid van een vaste structuur in de dag voor sommige mensen zeer ontwrichtend werken. "Iemand die het in zijn beroep niet gewoon was zelf zijn tijdsgebruik te organiseren, zal zich waarschijnlijk het beste voelen als hij in de eerste maanden zijn dagen ordent volgens een vaste regelmaat. Bijvoorbeeld door 's morgens altijd op hetzelfde uur op te staan en in de week bepaalde activiteiten op steeds hetzelfde moment te plannen", zegt psychologe Valerie Barbier. "Let wel, niet iedereen heeft die structuur nodig. Vele pas gepensioneerden vinden het juist zalig lang uit te slapen en te leven zonder stress, verplichtingen of een agenda."Wie stopt met werken, hoeft professioneel niet meer te scoren. "Ik zeg mijn cursisten altijd: u moet niet langer voor uw eigen professioneel en materieel succes spelen, u kunt nu spelen voor de wereld", zegt Jacques Van Hulle. "En daarmee bedoel ik: anderen onbaatzuchtig dienstbaar zijn, bijvoorbeeld door je in te zetten voor vrijwilligerswerk." Wie vroeger met pensioen ging, plaatste zich als het ware buiten de samenleving. Van die 'sociale dood' is vandaag gelukkig geen sprake meer. Als u na uw pensionering vrijwilligerswerk wilt doen, kunt u het best de nodige contacten nemen vooraleer u stopt met werken. De mogelijkheden zijn legio. De samenleving zou tegenwoordig zelfs niet meer kunnen functioneren zonder de belangeloze inzet van (brug)gepensioneerden. Denken we maar aan wat zij presteren in ziekenhuizen, scholen, musea, milieu-organisaties en het hele gamma van verenigingen allerhande. Jacques Van Hulle: "Je kunt de grote finale van je leven op twee manieren beleven: er dynamisch iets van maken of opdrogen en verzuren. De eerste keuze is uiteraard de beste. Hoe leuk is het trouwens om wel je schaapjes op het droge te hebben maar er hele dagen als een knorpot bij te lopen?" Het (brug)pensioen is het ideale moment om de sluimerende talenten in uzelf en alle verdrongen plannen aan de oppervlakte te brengen. Of het nu gaat om tuinieren, schilderen, computerles volgen, bloemschikken of hengelen, alles kan als het maar voor u verrijkend is en u geen nieuwe stress of nieuwe verplichtingen bezorgt. Maak een lijstje op van uw kleine en grote dromen en begin al met de voorbereiding terwijl u nog werkt. U hebt altijd gedroomd van een eigen zeilboot maar uw bankrekening laat dit niet toe? U zou graag oude meubeltjes restaureren maar u hebt te veel last van artrose in uw handen? Als u realistisch genoeg blijft, hoeft dat geen ramp te zijn. U kunt nu eenmaal niet alles meer aan en u kunt niet iedereen een plezier doen. "Je moet gewoon je fysieke en financiële grenzen kennen en die accepteren", zegt dr. Fiorella Brusco. "Nog vóór je stopt met werken, moet je alles op een rijtje zetten en kiezen voor haalbare dromen. Het is ook beter dan al meer dan één bezigheid te hebben. Daarmee kun je ook voorkomen dat je meteen door de familie wordt opgeëist wanneer je effectief met pensioen gaat.""In de verzakelijkte wereld waarin wij leven is het niet evident aandacht te besteden aan spiritualiteit", stelt AVO-programmaleider Jacques Van Hulle. "In onze cursus vind ik de onderdelen mentaal en spiritueel welzijn daarom nog belangrijker dan het materiële en fysieke welzijn. Met pensioen gaan betekent ook een spirituele herbronning: zonder taboes nadenken over de zin van je leven, een balans opmaken van je verleden en de relatie met je partner evalueren."Die herbronning is vaak het moeilijkst bij mensen die alleen staan in het leven. Om niet in eenzaamheid weg te zinken is het voor hen van groot belang dat ze enkele jaren vóór hun (brug)pensioen beginnen aan de uitbouw van een nieuw sociaal netwerk buiten het werk: hobby's, een vriendenkring, een vereniging... Een manier om het bruuske zwarte gat te vermijden bestaat hierin dat u enkele jaren vóór uw pensioen (bijv. vanaf 55 jaar) geleidelijk minder gaat werken. De formule van het tijdskrediet kent niet toevallig een groot succes bij 50-plussers. Deeltijds werken is een andere oplossing. Om de pil van het langer werken te verzachten, denkt onze regering aan maatregelen zoals uitloopbanen, meer vakantiedagen en flexibeler werken, gekoppeld aan gunsttarieven voor de werkgevers. Ook een voorbereidingscursus op het pensioen kan u helpen aan een 'zachte landing', maar waar vindt u zo'n cursus? l Informeer eerst bij uw eigen bedrijf. Misschien biedt het u wel zo'n cursus aan. lTal van vakbondsorganisaties begeleiden hun leden d.m.v. infodagen ter voorbereiding op het pensioen (pensioenrechten, aanvraag, berekening van het pensioen...). l Voor zelfstandigen die willen stoppen, organiseert de vzw Integraal dit najaar een cursus pensioenvoorbereiding (4 avonden) op 28 plaatsen in Vlaanderen (start in Leuven op 4 okt.). Info: % 02 238 04 71 en www.kmonet.be/integraal. l De vzw Impact biedt cursussen Afscheid van arbeid voor particulieren. Hier komen ook vrijetijdsbesteding en mentaal welzijn aan bod. Info: % 011 23 68 28. l Surf ook naar de nieuwe website www.prettiggeleerd.be van de Vormingplus-centra. Tik het trefwoord 'pensioen' in en de zoekrobot doet de rest. nKarima Amrous en Ludo Hugaerts