Mens & Mening

De feiten

Op vrijdag 11 maart 2011 om 6u46 Belgische tijd (14u46 lokale Japanse tijd) trof een zware aardbeving het noordoosten van Japan. Als gevolg van de aardbeving werden 4 kerncentrales in Japan stilgelegd: Fukushima Daiichi, Fukushima Daini, Onagawa en Tokai. Enkel de kerncentrale van Hamaoka op een honderdtal kilometer van het epicentrum van de aardbeving bleef actief. In Fukushima Daiichi ontstonden evenwel een reeks problemen.

Maandag 14 maart: in België is een nieuwe lading jodiumtabletten beschikbaar voor de omwonenden van kerncentrales en de overheid beslist naar aanleiding daarvan nogmaals een informatiecampagne te voeren rond het thema "Wat te doen bij een nucleair ongeval?".

Gevolg: veel verwarring

Deze toevallige samenloop van omstandigheden maakt dat de campagne van Binnenlandse Zaken en het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) tot heel wat verwarring leidt bij de bevolking. De informatiecampagne staat echter volledig los van de gebeurtenissen in Japan en wil vooral de omwonenden van de Belgische nucleaire sites informeren.

Niettemin denken veel mensen dat de overheid een waarschuwing lanceert naar aanleiding van de gebeurtenissen in Japan en het mogelijke gevolg daarvan voor België. Apothekers in heel het land kregen de afgelopen dagen veel bezorgde burgers over de vloer. Hoewel jodiumtabletten alleen worden verdeeld aan mensen die in een zone tot 20 kilometer rond een nucleaire installatie wonen, steeg gisteren de vraag naar de tabletten in apotheken in heel het land. "Buiten de zes nucleaire noodplanningszones is het nutteloos om naar een apotheek te gaan en tabletten te halen", zegt de APB (de beroepsfederatie van apothekers). Volgens de beroepsfederatie beweerden sommige klanten in apotheken zelfs dat ze de raad hadden gekregen van gezondheidsdeskundigen om de jodiumtabletten nu al in te nemen. "De preventieve inname van jodiumtabletten is absoluut af te raden", benadrukt de APB. "De tabletten mogen slechts worden ingenomen na een aanbeveling van de bevoegde instanties. Van een dergelijke aanbeveling is op dit ogenblik geen sprake in België."

Angst doet mensen echter irrationele beslissingen nemen. Zo werd er gisteren op de veilingsite eBay 500 dollar (360 euro) geboden voor twee strips met 7 kaliumjodidetabletten. Uur na uur stijgt het aantal geïnteresseerden, maar ook de prijs van de tabletten. Was dat eerst beperkt tot de buurlanden van Japan, dan begon het bieden zeer snel ook in de VS en Europa.

Wat gebeurde er precies in de kerncentrale Fukushima Daiichi in Japan?

De kerncentrale van Fukushima Daiichi beschikt over 6 kernreactoren van het type BWR (Boiling Water Reactor of kokendwaterreactor). Op 11 maart waren de reactoren 1, 2 en 3 in werking. De drie andere reactoren lagen stil voor een periodieke inspectie.

Op onderstaande schema ziet u het type kernreactor (Boiling Water Reactor) dat in Fukushima wordt uitgebaat. In het midden van de tekening is het reactorvat te zien dat zich bevindt in een betonnen omhulsel. Daarboven zit een loden dak. Ook is het opslagbekken voor gebruikte splijtstof zichtbaar (op de tekening onder de rolbrug, naast het betonnen omhulsel dat rond het reactorvat zit).

Bron: FANC

• De drie werkende reactoren werden na de aardbeving onmiddellijk stilgelegd door het inschuiven van de controlestaven, tussen de splijtstaven in de reactor. Door de aardbeving verloor de kerncentrale echter alle externe elektriciteitstoevoer. De dieselgeneratoren die aanwezig waren voor zulke situaties, startten op maar vielen na ongeveer 1 uur uit, vermoedelijk als gevolg van de impact van de tsunami. Hierna werd gedurende enkele uren stroom geleverd door batterijen. Daarna viel alle elektriciteit in de centrale uit.
• Nadat de kernreactor gestopt is, moet de brandstof in de reactorkern echter blijvend gekoeld worden om de restwarmte te verwijderen. Door het wegvallen van de elektriciteit werkte het koelsysteem van de reactor echter niet meer. De temperatuur en de druk in het reactorvat stegen door het gebrek aan koeling.
• Er zijn aanwijzingen dat de splijtstaven in de reactorkern van Fukushima 1, 2 en 3 beschadigd raakten.
• Er werden zo snel mogelijk mobiele dieselgroepen naar de kerncentrale gevoerd om het koelsysteem opnieuw in werking te kunnen stellen. Intussen was de druk in het betonnen omhulsel rond het reactorvat al zo gestegen dat er werd besloten om op een gecontroleerde wijze stoom af te laten naar het omliggende reactorgebouw. Bij dit aflaten van de druk kwam ook waterstof en een beperkte hoeveelheid radioactieve stoffen vrij.
• Daarna volgden meerdere waterstofexplosies die het dak en de buitenkant van het reactorgebouw van Fukushima Daiichi 1 en 3 en waarschijnlijk ook de betonnen bunker van Fukushima Daiichi 2 en 3 hebben beschadigd. Sommige bronnen zeggen zelfs dat het reactorvat van reactor 3 zou lekken. Daardoor kreeg de kernramp in Japan op 16 maart het cijfer 6 mee op de INES-schaal waarmee de omvang van nucleaire rampen wordt aangegeven. Enkel de ramp in Tsjernobyl kreeg ooit het cijfer 7.
• Om de reactoren verder af te koelen werd besloten tot de injectie van zeewater met boorzuur in de reactoren.
• Kort daarna trad een ontploffing op aan het opslagbassin van Fukushima Daiichi 4 waarna er een brand uitbrak die meer dan een uur gewoed heeft. Daarbij zijn radioactieve stoffen vrijgekomen. Ter plaatse werd een stralingsdosisdebiet tot 400 mSv per uur gemeten.
• De Japanse autoriteiten besloten om alle personeel uit de kerncentrale te doen vertrekken op 50 werknemers na die trachten de situatie onder controle te houden. Deze 50 mensen worden nu reeds als helden beschouwd.

Hebben de gebeurtenissen in Japan gevolgen voor ons land?

Worden er op dit ogenblik in ons land hogere radioactieve waarden gemeten?
"Neen, op dit ogenblik hebben de gebeurtenissen in Japan geen invloed op de radioactieve waarden die in België in de lucht worden gemeten. Die waarden kunt u overigens in real time volgen op de Telerad-site", zo vertelt men bij het FANC.

Zullen wij in België nog iets ondervinden van de nucleaire ramp in Japan?
"Door de zeer grote afstand tussen de plaats van ongeval en ons land hebben wij hier niets te vrezen. Zelfs zwangere vrouwen, die omwille van hun ongeboren baby als een bijzonder gevoelige groep moeten worden beschouwd, hoeven zich dus geen zorgen te maken.

Worden wij nu, na het kernongeval in Japan en zeker wanneer het erger zou worden, verwittigd wanneer er een radioactieve wolk onze richting uitkomt?
"Elke uitstoot van radioactiviteit in de atmosfeer, alsook de vorming van een radioactieve wolk worden door verschillende landen opgevolgd. De afstand tussen ons land en Japan laat de bevoegde autoriteiten ruimschoots de tijd om te anticiperen op de te treffen maatregelen en laat ons toe om het gepaste advies te verstrekken om zo onze bevolking doeltreffend te beschermen. De wolk zou er verschillende dagen over doen om Europa te bereiken en van deze tijd kunnen wij handig gebruik maken om de situatie sereen in te schatten.

We mogen evenmin uit het oog verliezen dat de afstand en de tijd die een mogelijke radioactieve wolk erover zou doen om Europa te bereiken ook factoren zijn die ertoe bijdragen dat de radiologische impact voor onze bevolking sterk wordt gereduceerd. Gezien de grote afstand tussen ons land en de plaats van het ongeval, hebben wij op dit ogenblik dus niets te vrezen.

Kan dit ook bij ons gebeuren?

“Dat is nooit uit te sluiten”, zegt Karina De Beule van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle. “Wij hebben slechts twee kerncentrales (Doel en Tihange), maar er staan zeven reactoren in ons land, er is altijd een risico. We kunnen niet voorzichtig genoeg zijn. Toch is er een groot verschil tussen de kerncentrales in België en in Japan.De kernreactoren in Fukushima zijn van een ander type dan de reactoren bij ons. Wij gebruiken alleen drukwaterreactoren, die zijn veiliger.”

Wie meer wil lezen over wat de overheid zegt over de veiligheid van de kernreactoren in ons land, kan terecht op de website van het federaal Agentschap voor Nucleaire controle.

Niettemin laait de discussies over de veiligheid van de kerncentrales weer hoog op, temeer omdat ze door sommigen als te oud worden bestempeld. Door de gebeurtenissen in Japan werd besloten alle 143 kerncentrales in Europa in de tweede helft van dit jaar aan een stresstest te onderwerpen. Tot de resultaten daarvan bekend zijn, zal er in ons land geen debat meer gevoerd worden over het eventueel langer openhouden van de kerncentrales.

Bron: o.a. FANC

Hoe groot is het nucleair gevaar in ons land?

De feiten

Op vrijdag 11 maart 2011 om 6u46 Belgische tijd (14u46 lokale Japanse tijd) trof een zware aardbeving het noordoosten van Japan. Als gevolg van de aardbeving werden 4 kerncentrales in Japan stilgelegd: Fukushima Daiichi, Fukushima Daini, Onagawa en Tokai. Enkel de kerncentrale van Hamaoka op een honderdtal kilometer van het epicentrum van de aardbeving bleef actief. In Fukushima Daiichi ontstonden evenwel een reeks problemen.

Maandag 14 maart: in België is een nieuwe lading jodiumtabletten beschikbaar voor de omwonenden van kerncentrales en de overheid beslist naar aanleiding daarvan nogmaals een informatiecampagne te voeren rond het thema "Wat te doen bij een nucleair ongeval?".

Gevolg: veel verwarring

Deze toevallige samenloop van omstandigheden maakt dat de campagne van Binnenlandse Zaken en het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) tot heel wat verwarring leidt bij de bevolking. De informatiecampagne staat echter volledig los van de gebeurtenissen in Japan en wil vooral de omwonenden van de Belgische nucleaire sites informeren.

Niettemin denken veel mensen dat de overheid een waarschuwing lanceert naar aanleiding van de gebeurtenissen in Japan en het mogelijke gevolg daarvan voor België. Apothekers in heel het land kregen de afgelopen dagen veel bezorgde burgers over de vloer. Hoewel jodiumtabletten alleen worden verdeeld aan mensen die in een zone tot 20 kilometer rond een nucleaire installatie wonen, steeg gisteren de vraag naar de tabletten in apotheken in heel het land. "Buiten de zes nucleaire noodplanningszones is het nutteloos om naar een apotheek te gaan en tabletten te halen", zegt de APB (de beroepsfederatie van apothekers). Volgens de beroepsfederatie beweerden sommige klanten in apotheken zelfs dat ze de raad hadden gekregen van gezondheidsdeskundigen om de jodiumtabletten nu al in te nemen. "De preventieve inname van jodiumtabletten is absoluut af te raden", benadrukt de APB. "De tabletten mogen slechts worden ingenomen na een aanbeveling van de bevoegde instanties. Van een dergelijke aanbeveling is op dit ogenblik geen sprake in België."

Angst doet mensen echter irrationele beslissingen nemen. Zo werd er gisteren op de veilingsite eBay 500 dollar (360 euro) geboden voor twee strips met 7 kaliumjodidetabletten. Uur na uur stijgt het aantal geïnteresseerden, maar ook de prijs van de tabletten. Was dat eerst beperkt tot de buurlanden van Japan, dan begon het bieden zeer snel ook in de VS en Europa.

Wat gebeurde er precies in de kerncentrale Fukushima Daiichi in Japan?

De kerncentrale van Fukushima Daiichi beschikt over 6 kernreactoren van het type BWR (Boiling Water Reactor of kokendwaterreactor). Op 11 maart waren de reactoren 1, 2 en 3 in werking. De drie andere reactoren lagen stil voor een periodieke inspectie.

Op onderstaande schema ziet u het type kernreactor (Boiling Water Reactor) dat in Fukushima wordt uitgebaat. In het midden van de tekening is het reactorvat te zien dat zich bevindt in een betonnen omhulsel. Daarboven zit een loden dak. Ook is het opslagbekken voor gebruikte splijtstof zichtbaar (op de tekening onder de rolbrug, naast het betonnen omhulsel dat rond het reactorvat zit).

Bron: FANC

• De drie werkende reactoren werden na de aardbeving onmiddellijk stilgelegd door het inschuiven van de controlestaven, tussen de splijtstaven in de reactor. Door de aardbeving verloor de kerncentrale echter alle externe elektriciteitstoevoer. De dieselgeneratoren die aanwezig waren voor zulke situaties, startten op maar vielen na ongeveer 1 uur uit, vermoedelijk als gevolg van de impact van de tsunami. Hierna werd gedurende enkele uren stroom geleverd door batterijen. Daarna viel alle elektriciteit in de centrale uit.
• Nadat de kernreactor gestopt is, moet de brandstof in de reactorkern echter blijvend gekoeld worden om de restwarmte te verwijderen. Door het wegvallen van de elektriciteit werkte het koelsysteem van de reactor echter niet meer. De temperatuur en de druk in het reactorvat stegen door het gebrek aan koeling.
• Er zijn aanwijzingen dat de splijtstaven in de reactorkern van Fukushima 1, 2 en 3 beschadigd raakten.
• Er werden zo snel mogelijk mobiele dieselgroepen naar de kerncentrale gevoerd om het koelsysteem opnieuw in werking te kunnen stellen. Intussen was de druk in het betonnen omhulsel rond het reactorvat al zo gestegen dat er werd besloten om op een gecontroleerde wijze stoom af te laten naar het omliggende reactorgebouw. Bij dit aflaten van de druk kwam ook waterstof en een beperkte hoeveelheid radioactieve stoffen vrij.
• Daarna volgden meerdere waterstofexplosies die het dak en de buitenkant van het reactorgebouw van Fukushima Daiichi 1 en 3 en waarschijnlijk ook de betonnen bunker van Fukushima Daiichi 2 en 3 hebben beschadigd. Sommige bronnen zeggen zelfs dat het reactorvat van reactor 3 zou lekken. Daardoor kreeg de kernramp in Japan op 16 maart het cijfer 6 mee op de INES-schaal waarmee de omvang van nucleaire rampen wordt aangegeven. Enkel de ramp in Tsjernobyl kreeg ooit het cijfer 7.
• Om de reactoren verder af te koelen werd besloten tot de injectie van zeewater met boorzuur in de reactoren.
• Kort daarna trad een ontploffing op aan het opslagbassin van Fukushima Daiichi 4 waarna er een brand uitbrak die meer dan een uur gewoed heeft. Daarbij zijn radioactieve stoffen vrijgekomen. Ter plaatse werd een stralingsdosisdebiet tot 400 mSv per uur gemeten.
• De Japanse autoriteiten besloten om alle personeel uit de kerncentrale te doen vertrekken op 50 werknemers na die trachten de situatie onder controle te houden. Deze 50 mensen worden nu reeds als helden beschouwd.

Hebben de gebeurtenissen in Japan gevolgen voor ons land?

Worden er op dit ogenblik in ons land hogere radioactieve waarden gemeten?
"Neen, op dit ogenblik hebben de gebeurtenissen in Japan geen invloed op de radioactieve waarden die in België in de lucht worden gemeten. Die waarden kunt u overigens in real time volgen op de Telerad-site", zo vertelt men bij het FANC.

Zullen wij in België nog iets ondervinden van de nucleaire ramp in Japan?
"Door de zeer grote afstand tussen de plaats van ongeval en ons land hebben wij hier niets te vrezen. Zelfs zwangere vrouwen, die omwille van hun ongeboren baby als een bijzonder gevoelige groep moeten worden beschouwd, hoeven zich dus geen zorgen te maken.

Worden wij nu, na het kernongeval in Japan en zeker wanneer het erger zou worden, verwittigd wanneer er een radioactieve wolk onze richting uitkomt?
"Elke uitstoot van radioactiviteit in de atmosfeer, alsook de vorming van een radioactieve wolk worden door verschillende landen opgevolgd. De afstand tussen ons land en Japan laat de bevoegde autoriteiten ruimschoots de tijd om te anticiperen op de te treffen maatregelen en laat ons toe om het gepaste advies te verstrekken om zo onze bevolking doeltreffend te beschermen. De wolk zou er verschillende dagen over doen om Europa te bereiken en van deze tijd kunnen wij handig gebruik maken om de situatie sereen in te schatten.

We mogen evenmin uit het oog verliezen dat de afstand en de tijd die een mogelijke radioactieve wolk erover zou doen om Europa te bereiken ook factoren zijn die ertoe bijdragen dat de radiologische impact voor onze bevolking sterk wordt gereduceerd. Gezien de grote afstand tussen ons land en de plaats van het ongeval, hebben wij op dit ogenblik dus niets te vrezen.

Kan dit ook bij ons gebeuren?

“Dat is nooit uit te sluiten”, zegt Karina De Beule van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle. “Wij hebben slechts twee kerncentrales (Doel en Tihange), maar er staan zeven reactoren in ons land, er is altijd een risico. We kunnen niet voorzichtig genoeg zijn. Toch is er een groot verschil tussen de kerncentrales in België en in Japan.De kernreactoren in Fukushima zijn van een ander type dan de reactoren bij ons. Wij gebruiken alleen drukwaterreactoren, die zijn veiliger.”

Wie meer wil lezen over wat de overheid zegt over de veiligheid van de kernreactoren in ons land, kan terecht op de website van het federaal Agentschap voor Nucleaire controle.

Niettemin laait de discussies over de veiligheid van de kerncentrales weer hoog op, temeer omdat ze door sommigen als te oud worden bestempeld. Door de gebeurtenissen in Japan werd besloten alle 143 kerncentrales in Europa in de tweede helft van dit jaar aan een stresstest te onderwerpen. Tot de resultaten daarvan bekend zijn, zal er in ons land geen debat meer gevoerd worden over het eventueel langer openhouden van de kerncentrales.

Bron: o.a. FANC