Lifestyle

Inhoud:

• De voordelen van compost
• Groen en bruin afval
• Welk systeem kiezen
  • Het compostvat
  • Compostbakken
  • Een wormenbak
• Tips
• Wat is composteerbaar?
• Wat is niet composteerbaar?
• Compostcursus 

Composteren is een proces waarbij organische reststoffen (snoeisel, bladeren, resten van groenten en fruit) door bacteriën, schimmels en wormen onder welbepaalde omstandigheden worden omgezet tot compost.

De voordelen van compost

Compost

• verrijkt de bodem met organisch materiaal
• voedt het bodemleven
• doet een bodemstructuur ontstaan die water, warmte en voedingsstoffen vasthoudt
• maakt kleibodems lichter
• zorgt ervoor dat zandbodems beter water vasthouden
• buffert de temperatuursverschillen tussen dag en nacht
• voorkomt erosie van de bodem door wind en water
• beschermt de planten tegen parasieten en ziekten.

Groen en bruin afval

Zoals de meeste levende wezens hebben de afbraakorganismen in compost behoefte aan voedsel, vocht en zuurstof. Met die behoeftes moet u als composteerder rekening houden. Goede composteeromstandigheden kunt u bekomen door voortdurend een evenwichtige verhouding na te streven tussen zogenaamde groene en bruine materialen.

Groen materiaal omvat de gemakkelijk verteerbare keukenresten (zie verder), het grasmaaisel en de andere materialen die een zachte structuur hebben, veel vocht bevatten en rijk zijn aan voedingselementen.

Bruin materiaal daarentegen breekt veel langzamer af. Het verzekert een goede luchtdoorstroming doorheen de compost. Voorbeelden van bruin materiaal zijn: houtsnippers, stengels van vaste planten, fijne takjes van bomen en struiken, stro, dennennaalden, dorre en moeilijk verteerbare herfstbladeren…

In de mate van het mogelijke worden beide soorten materiaal zoveel mogelijk afwisselend aan de composthoop toegevoegd. Vul bijvoorbeeld enkele zakken of bakken met bruin materiaal en gooi daarvan een beetje op de composthoop of in het compostvat telkens u het emmertje met keukenafval leegmaakt. Toevoegen van bruin materiaal doet niets af aan het belang van beluchten en omzetten.

Door hun activiteit doen de micro-organismen de temperatuur in de compost stijgen. Soms gaat het slechts over een paar graden, in heel 'actieve' compost kan de temperatuur echter oplopen tot 50 of 60° C en zelfs meer. Anderzijds zijn deze organismen voor hun activiteit ook afhankelijk van de temperatuur van de omgeving.

Zelf composteren

Inhoud:

• De voordelen van compost
• Groen en bruin afval
• Welk systeem kiezen
  • Het compostvat
  • Compostbakken
  • Een wormenbak
• Tips
• Wat is composteerbaar?
• Wat is niet composteerbaar?
• Compostcursus 

Composteren is een proces waarbij organische reststoffen (snoeisel, bladeren, resten van groenten en fruit) door bacteriën, schimmels en wormen onder welbepaalde omstandigheden worden omgezet tot compost.

De voordelen van compost

Compost

• verrijkt de bodem met organisch materiaal
• voedt het bodemleven
• doet een bodemstructuur ontstaan die water, warmte en voedingsstoffen vasthoudt
• maakt kleibodems lichter
• zorgt ervoor dat zandbodems beter water vasthouden
• buffert de temperatuursverschillen tussen dag en nacht
• voorkomt erosie van de bodem door wind en water
• beschermt de planten tegen parasieten en ziekten.

Groen en bruin afval

Zoals de meeste levende wezens hebben de afbraakorganismen in compost behoefte aan voedsel, vocht en zuurstof. Met die behoeftes moet u als composteerder rekening houden. Goede composteeromstandigheden kunt u bekomen door voortdurend een evenwichtige verhouding na te streven tussen zogenaamde groene en bruine materialen.

Groen materiaal omvat de gemakkelijk verteerbare keukenresten (zie verder), het grasmaaisel en de andere materialen die een zachte structuur hebben, veel vocht bevatten en rijk zijn aan voedingselementen.

Bruin materiaal daarentegen breekt veel langzamer af. Het verzekert een goede luchtdoorstroming doorheen de compost. Voorbeelden van bruin materiaal zijn: houtsnippers, stengels van vaste planten, fijne takjes van bomen en struiken, stro, dennennaalden, dorre en moeilijk verteerbare herfstbladeren…

In de mate van het mogelijke worden beide soorten materiaal zoveel mogelijk afwisselend aan de composthoop toegevoegd. Vul bijvoorbeeld enkele zakken of bakken met bruin materiaal en gooi daarvan een beetje op de composthoop of in het compostvat telkens u het emmertje met keukenafval leegmaakt. Toevoegen van bruin materiaal doet niets af aan het belang van beluchten en omzetten.

Door hun activiteit doen de micro-organismen de temperatuur in de compost stijgen. Soms gaat het slechts over een paar graden, in heel 'actieve' compost kan de temperatuur echter oplopen tot 50 of 60° C en zelfs meer. Anderzijds zijn deze organismen voor hun activiteit ook afhankelijk van de temperatuur van de omgeving.

Welk systeem kiezen?

Een compostvat
Dit laat bezitters van een kleine tuin (tot 200 à 300 m²) toe om keukenafval en eerder beperkte hoeveelheden tuinafval te verwerken tot compost. De geperforeerde bodemplaat, de donkere kleur van het vat, de bijgeleverde beluchtingstok… het hele concept is erop gericht om met een minimum aan inspanning compost van goede kwaliteit te bekomen.

Tips bij het gebruik van een compostvat:

1. Zoek een plaats in uw tuin:
• die enkele uren (ochtend)zon krijgt per dag
• met een onverharde ondergrond
• die gemakkelijk en met droge voeten bereikbaar is, niet te ver van de keukendeur
• met voldoende ruimte eromheen zodat je aan het vat kan werken

2. Plaats het vat op 7 betonnen trottoirtegels (30 x 30 x 5 cm) waartussen u enkele centimeter ruimte laat. Vergeet vooral geen steen te plaatsen onder het midden van het vat.

3. Leg onderaan op de bodemplaat van het vat een 10 cm dikke laag luchtig materiaal: houtsnippers, fijne takjes, houterige stengels van vaste planten, dennennaalden…

4. Breng vervolgens de composteerbare materialen in het vat naarmate u ze voorhanden hebt. Zorg voor een goede afwisseling van 'bruin' en 'groen', vermijd grote hoeveelheden van eenzelfde materiaal en snij of hak grof materiaal (koolstronken, preibladeren, volledige uien, uitgeperste halve appelsienen…) in kleinere stukken van hooguit een paar centimeter dik.

5. Gebruik wekelijks de bijgeleverde beluchtingstok: prik hem op een vijftal plaatsen in het composterend materiaal, draai een kwartslag en trek hem weer naar boven. U mengt het materiaal niet echt, maar trekt eerder schouwen. Zo komt de lucht via de gaatjes in de bodemplaat bij de compostorganismen die zuurstof nodig hebben.

6. Ook vocht is van belang voor een goede vertering. Meestal zal er door de aanvoer van veel waterrijk keukenafval ruim voldoende vocht in de compost aanwezig zijn. Het vochtgehalte kunt u controleren d.m.v. de vuisttest: neem een handvol halfverteerde compost en pers het samen in uw hand. Kunt u er helemaal geen vocht uitknijpen dan is het materiaal te droog. Kruipt de compost tijdens het samendrukken als een platte brij tussen uw vingers, dan is het materiaal veel te vochtig. Ziet u wat vocht tussen uw vingers verschijnen maar behoudt de compost nadien zijn luchtige structuur dan is de vochtigheid optimaal.

7. Wanneer het vat na enkele maanden bijna vol is, verwijdert u de romp van het vat door het eenvoudig naar boven te schuiven. Het deel van de inhoud waarin nog veel wormen actief zijn legt u opzij met een riek. De reeds verteerde compost is klaar voor gebruik.
U zet het vat terug op (zie 2 en 3), mengt het verwijderde materiaal duchtig dooreen en brengt het opnieuw in het vat. De temperatuurstijging die er de volgende dagen op volgt, zal heel wat onkruidzaden vernietigen.

8. In een compostvat kunt u na 6 à 9 maanden, dus vanaf de tweede omzetting, verteerde compost oogsten. Het proces versnelt door omzetten en bij hoge buitentemperaturen.

Compostbakken
Wie een grotere tuin heeft, gebruikt beter een systeem met meerdere compostbakken. Die kunt u zelf ineen timmeren met verticale steunpalen waartegen u horizontale planken slaat of door transportpaletten tegen mekaar te timmeren. Zorg dat u de bakken vooraan kunt openmaken.

In de eerste bak gooit u keuken- en tuinafval, zo gevarieerd mogelijk en met aandacht voor het evenwicht tussen bruin en groen materiaal zoals beschreven bij het compostvat. Bij de aanvoer van veel droog tuinafval kan het wel eens nodig zijn om water toe te voegen.

Wanneer bak 1 vol is, verwijdert u de voorkant, haalt de hele inhoud eruit weg en brengt deze goed gemengd en verlucht over naar bak twee. Vaak is water toevoegen noodzakelijk. Terwijl in bak twee de temperatuur gaat stijgen, begint u bak één opnieuw te vullen. Enkele maanden later zet u de inhoud een tweede maal om, naar een volgende bak. Dit zal het verteringsproces zeker ten goede komen. De zes tot negen maanden oude compost is bruikbaar in de tuin.

Een wormenbak
Een wormenbak is een gesloten systeem, bestaande uit één of meerdere (plastic) bakken waarin boven een startlaag van luchtig materiaal voornamelijk keukenafval wordt gecomposteerd door wormen die samen met halfverteerde compost van buitenaf worden aangevoerd. Aangezien het hier gaat over een vrij klein systeem, is het belangrijk dat het van nabij wordt opgevolgd en dat extra aandacht wordt besteed aan de leefomstandigheden van de wormen.

Temperatuurstijgingen buiten de wormenbak zijn snel voelbaar binnenin en de wormen kunnen vanuit de gesloten bak niet migreren naar een meer geschikte omgeving. Het risico op sterfte bij de wormen is dus niet denkbeeldig. Niettemin kan een goed beheerde compostbak - zelfs binnenskamers - zonder hinder te veroorzaken het keukenafval van een klein gezin verwerken.

Wat is composteerbaar?

Keukenafval

• Aardappelschillen mogen gerust bij de compost. Meng er wat bruin structuurmateriaal bij.
• Groenteafval
• Schillen van citrusvruchten: net zoals alle fruitresten zijn ook schillen van sinaasappels of uitgeperste citroenen perfect composteerbaar. Snijd ze in stukken om de vertering te versnellen. Laat u niets wijsmaken over “te zuur” of schadelijke stoffen. De afbraakorganismen weten wel beter. Vergeet echter niet om bij dit uitgesproken “groene” materiaal telkens structuurmateriaal toe te voegen.
• Fruitresten
• Eierschalen vergaan sneller als u ze eerst kneust.
• Doppen van noten: bij kokosnoten gaat de vertering uiterst langzaam. Van okkernoten vindt u na enkele maanden nog wel iets terug. Doppen van hazelnoten, arachide- en pistachenoten verteren probleemloos.
• Papier van keukenrol bestaat uit cellulose en verteert probleemloos.
• Koffiedik en filterzakje
• Verwelkte snijbloemen

Tuinafval

• Haagsnoeisel - inclusief Taxus - is bijzonder goed voor uw compost. Haagsnoeisel heeft zowel groene als bruine eigenschappen. De houterige stengel zorgt voor beluchting, de fijnste twijgen, blaadjes en schors zijn rijk aan voedingselementen. Hebt u veel haagsnoeisel in één keer te composteren, bevochtig het dan voldoende. Anders droogt het door de intense compostering volledig uit.
• Snoeihout (versnipperd) is een uitstekend basismateriaal voor uw compost. Het hout brengt lucht in de compost en de bladeren en schors zitten vol voedingselementen.
• Grasmaaisel is groen materiaal bij uitstek en u hebt er meestal vrij veel van in een keer. Voeg het toe in dunne lagen of meng het met structuurmateriaal vooraleer u het in uw compostvat of -bak gooit. Gras kan de compostering zo fel aanwakkeren dat er broei ontstaat: hevige opwarming gevolgd door uitdrogen. Houd uw compost in de gaten, voeg zonodig water toe, houd de luchtigheid onder controle en zet tijdig om.
• Plantenresten uit de moestuin kunnen perfect worden gecomposteerd. Om de overbrenging van plantenziekten via de compost te vermijden, moet u wel werken volgens de regels. Als u de compost regelmatig omzet, zal de daarmee gepaard gaande temperatuurstijging het risico aanzienlijk beperken.
• Mest van planteneters zoals konijnen, cavia’s…
• Hooi en stro: stro is meer nog dan hooi een bruin materiaal bij uitstek. In de landbouw wordt het al vele eeuwen als structuurmateriaal tussen mest gemengd.
• Herfstbladeren

Wat is niet composteerbaar?

• Gekookt voedsel: beperkt tot wat tafelresten toegevoegd aan een vat dat goed werkt en voldoende structuurmateriaal ontvangt, kan echt geen kwaad. Maar niet te veel!
• Brood
• Vet, saus en olie
• Vlees- en visresten: kunnen veel geurhinder geven en trekken ongedierte aan.
• Kattenbakvulling
• Uitwerpselen van honden en katten
• Timmerhout: verteert veel te langzaam.
• Wegwerpluiers
• Stof uit stofzuigerzak
• As uit de kachel
• Aarde en zand bestaan uit inert materiaal en verteren níet. Schud alle grond zorgvuldig van de wortels van onkruid en andere planten voor u ze bij de compost gooit. In grote hoeveelheden remt grond - klei, leem of zand - het composteringsproces af. Zelfs een klein beetje aarde of zand vermindert de kwaliteit van de compost.

Compostcursus

Sinds 2003 organiseert Vlaco, de Vlaamse Compostorganisatie, in samenwerking met de Vlaamse milieu-intercommunales compostcursussen. In drie lessen wordt op een aantal belangrijke punten dieper in gegaan.

Tijdens de eerste bijeenkomst wordt het composteren theoretisch benaderd. Wilt u goed kunnen composteren, dan moet u immers enkele vuistregels kennen: wat is composteerbaar, wat is het niet, wat gebeurt er precies tijdens het composteringsproces en welke organismen zijn er actief? Welk systeem is het meest geschikt voor je tuin?

Tijdens de praktijksessie gaat u zelf aan de slag. Dankzij de deskundige begeleiding van een ervaren lesgever krijgt u de fijne kneepjes van het thuiscomposteren onder de knie.
Hoe zit een doeltreffende compostbak in elkaar? Hoe belucht je de inhoud van een compostvat?
Tot slot volgt een rondleiding in een gespecialiseerd bezoekerscentrum. Daar bekijkt u de afbraakorganismen van dichterbij, krijgt u uitleg over de mogelijke toepassingen van compost en verneemt u meer over andere vormen van afvalvoorkoming in de tuin: versnipperd snoeihout als bodembedekking, ecologisch gazonbeheer met de mulchmaaier, nuttig gebruik van grof snoeihout, enz..

Wenst u zich in te schrijven voor de compostcursus, neem dan contact op met de milieudienst van uw gemeente. Het aantal deelnemers is beperkt. Deelname is gratis.

Meer info over thuiscomposteren vindt u op www.thuiscomposteren.be of bij Vlaco vzw, Kan. De Deckerstraat 37, 2800 Mechelen, tel: 015 451 370.