Gezondheid

Inhoud:

• Een depressie is een echte ziekte
• Kader: Een depressie herkennen
• Slaapstoornissen: een alarmsignaal
• Geen zeldzaamheid
• Waarom meer vrouwen?
• De diagnose: niet eenvoudig
• Een kwestie van evenwicht
• De behandeling van depressie
• Volhouden is de boodschap
• Kader: tips voor wie aan depressie lijdt en tips voor de omgeving

Een berg werk waar maar geen einde aan lijkt te komen, een woordenwisseling met uw partner, een (klein)kind dat ernstig ziek is,... er zijn duizend-en-één redenen om het leven even somber in te zien. Als u de oorzaak kent, is zo’n dipje echter niets om u zorgen over te maken. Even wat gas terugnemen, uzelf een keertje verwennen, eens vroeg onder de wol kruipen, een uitstapje maken, leuke dingen doen,... en uw neerslachtigheid smelt als sneeuw voor de zon. Maar is na enkele dagen de lucht in uw leven nog niet opgeklaard dan is er meer aan de hand. Over het hoe en waarom sprak Plus Magazine met dokter Ilona Merkovic.

Een dipje of is er meer aan de hand

Inhoud:

• Een depressie is een echte ziekte
• Kader: Een depressie herkennen
• Slaapstoornissen: een alarmsignaal
• Geen zeldzaamheid
• Waarom meer vrouwen?
• De diagnose: niet eenvoudig
• Een kwestie van evenwicht
• De behandeling van depressie
• Volhouden is de boodschap
• Kader: tips voor wie aan depressie lijdt en tips voor de omgeving

Een berg werk waar maar geen einde aan lijkt te komen, een woordenwisseling met uw partner, een (klein)kind dat ernstig ziek is,... er zijn duizend-en-één redenen om het leven even somber in te zien. Als u de oorzaak kent, is zo’n dipje echter niets om u zorgen over te maken. Even wat gas terugnemen, uzelf een keertje verwennen, eens vroeg onder de wol kruipen, een uitstapje maken, leuke dingen doen,... en uw neerslachtigheid smelt als sneeuw voor de zon. Maar is na enkele dagen de lucht in uw leven nog niet opgeklaard dan is er meer aan de hand. Over het hoe en waarom sprak Plus Magazine met dokter Ilona Merkovic.

Een echte ziekte!

Bij een depressie is er sprake van een abnormaal sombere stemming, die ook langere tijd aanhoudt. Natuurlijk is het niet zo eenvoudig om de grens te trekken. De overgang loopt vaak zo geleidelijk dat  iemand ongemerkt in een depressie kan wegglijden. Toch is het erg belangrijk het probleem tijdig te herkennen. Want een depressie is een ziekte die behandeld kan en moet worden!

Een depressie is immers niet zomaar een somber gevoel in iemands hoofd, het kan ook het dagelijks functioneren van deze persoon op allerlei vlakken in het gedrang brengen. Welke verschijnselen overheersen, verschilt van persoon tot persoon en dat maakt het nu net zo moeilijk om ze meteen te herkennen.

Bovendien is depressie een psychische kwaal en daar blijft voor sommige mensen een loodzwaar taboe op rusten. Daardoor zullen deze mensen moeilijk toegeven dat ze depressief zijn en zich maandenlang verschuilen achter allerlei lichamelijke klachten. Zo hebben ze vaak al een hele lijdensweg langs allerhande specialisten achter de rug, talloze onderzoeken ondergaan en heel wat nutteloze therapieën gevolgd voor er uiteindelijk met een adequate behandeling van hun depressie kan gestart worden.

Terug naar begin

Terug naar begin

Slaapstoornissen: een alarmsignaal

Zoals u in het dossier op pagina 56 kunt lezen, zijn slaapstoornissen geen zeldzaamheid en kunnen ze heel wat oorzaken hebben. Een depressie is daar één van. Niet zelden trekt de patiënt met zijn slapeloosheid naar de arts. Het is immers een stuk makkelijker om toe te geven dat je slecht slaapt, dan om er eerlijk voor uit te komen dat je het allemaal niet meer ziet zitten, zeker wanneer er geen aanwijsbare reden voor bestaat en de buitenwereld vindt dat je alles hebt om gelukkig te zijn.

Dokter Merkovic stelt vast dat meer dan 90 % van de depressiepatiënten klaagt over slaapproblemen. Daarom zou elke arts bij een patiënt met slaapstoornissen moeten nagaan of er geen sprake is van een onderliggende depressie. De variaties in de neurotransmitters serotonine en noradrenaline (zie verder) hebben immers een duidelijke invloed op de slaap. Maar het omgekeerde is ook mogelijk: wie lange tijd heel slecht slaapt, recupereert onvoldoende, gaat ’s nachts liggen piekeren en kan daardoor op termijn een depressie ontwikkelen.

Typische kenmerken voor de verstoorde slaapstructuur bij depressie zijn de langere inslaaptijd, de minder diepe slaap in fase 3 en 4 (lees hierover het kaderstuk p. 61) waardoor er onvoldoende fysieke recuperatie bestaat. De REM-slaap treedt veel vroeger op en na een viertal uren slaap worden de meeste mensen wakker en dat blijven zij ook lange tijd.

Wanneer iemand een arts raadpleegt en het alleen maar over zijn slaapproblemen heeft, dan zal vaak een slaapmiddel voorgeschreven worden. Dat kan de persoon in kwestie misschien wel enkele uren laten slapen, maar het verhelpt het eigenlijke probleem – de depressie – niet.
Bovendien werkt een behandeling met geneesmiddelen niet meteen. De meeste producten geven pas na een viertal weken een merkbaar resultaat. En sommige van deze geneesmiddelen (de SSRI) veroorzaken in het begin precies een verstoring van de slaaparchitectuur, waardoor slaapproblemen nog in de hand gewerkt worden. Daarom wordt deze behandeling in één derde tot de helft van de gevallen de eerste weken gecombineerd met een slaapmiddel van de nieuwe generatie, dat weinig of geen gewenning geeft.

Terug naar begin

Geen zeldzaamheid

In onze maatschappij moeten we altijd productief zijn, en in alles streven naar perfectie. Maar helaas is niemand perfect. Iedereen krijgt in zijn leven af te rekenen met tegenslagen - ziekte, overlijden, het verlies van een job, echtscheiding,... - maar zelfs blijde gebeurtenissen zoals een promotie, een geboorte of de aankoop van een huis kunnen extra druk op iemands schouders leggen en voor stress zorgen. In een samenleving die geen zwakheden duldt, neemt het aantal depressies zienderogen toe, maar worden ze ook heel vaak niet erkend omdat de mensen er alles aan doen om ze te verbergen.

Volgens de Gezondheidsenquête van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid geeft 9 % van de Belgen ouder dan 15 jaar toe depressieve klachten te hebben. Eén op de vijf vrouwen en één op de tien mannen krijgt in haar of zijn leven met een depressie te maken. Dat betekent dat op dit moment ongeveer 650 000 landgenoten met een depressie kampen, en dit in alle leeftijdscategorieën. Slechts 80 % bezoekt hiervoor wel eens een huisarts. In ongeveer de helft van de gevallen stelt de huisarts de juiste diagnose. De overige patiënten worden behandeld voor pijnklachten, slapeloosheid, vermoeidheid,... omdat zij niet hun gemoedstoestand, maar wel hun lichamelijk klachten op de voorgrond plaatsen.

Terug naar begin

Waarom meer vrouwen?

Het feit dat vrouwen tweemaal zo vaak aan een depressie lijden dan mannen wordt op verschillende manieren verklaard. Ten eerste is er de toenemende druk op de vrouw die haar rol als moeder moet zien te combineren met deze als dochter van bejaarde ouders, als werkneemster, als echtgenote. Een tweede verklaring is dat de vrouwelijke geslachtshormonen een rol zouden spelen. En tot slot wordt ook aangehaald dat vrouwen gemakkelijker voor hun depressieve klachten uitkomen dan mannen, zodat de diagnose bij hen vaker zal gesteld worden.

Veel mensen hebben slechts één keer in hun leven een depressie. 40 tot 50 % zal echter regelmatig een periode van depressie doormaken. En bij ongeveer 15 % van de patiënten evolueert de depressie naar een chronisch probleem. Precies om dit te voorkomen, is het zo belangrijk dat de diagnose tijdig wordt gesteld en de kwaal snel en goed behandeld.

Terug naar begin

De diagnose: niet eenvoudig

Dat een arts zeer zorgvuldig te werk moet gaan om een depressie te kunnen vaststellen, is intussen wel duidelijk. Om van een depressie te kunnen spreken moeten een aantal symptomen tegelijk en in onderling verband voorkomen . Dus is het belangrijk dat de arts het aantal, de ernst en de duur van al deze mogelijke verschijnselen grondig natrekt. Dat geldt ook voor de oorzaken – haast altijd een combinatie van factoren – en het al dan niet bestaan van een voorgeschiktheid of aanleg om een depressie (zie verder). Omdat niets over het hoofd mag gezien worden bestaan er meerdere gestandaardiseerde vragenlijsten om tot de diagnose van een depressieve stoornis en een evaluatie van de ernst ervan te komen.

Terug naar begin

Een kwestie van evenwicht

Waarom maken binnen een groep mensen die min of meer hetzelfde meemaken sommigen wel een depressie door, en anderen niet? Een sluitend, concreet antwoord hierop kan nog niet gegeven worden maar algemeen is het een kwestie van evenwicht tussen de draagkracht van een persoon (die door een aantal biologische, erfelijke en psychosociale elementen bepaald wordt) en de draaglast (wat die persoon te verwerken krijgt).

• Bij depressies speelt een erfelijke aanleg ongetwijfeld een rol. Wie uit een familie komt waar meerdere mensen aan een depressie lijden of geleden hebben, loopt meer kans om zelf met dit probleem geconfronteerd te worden.
• In de hersenen wordt de informatie van de ene zenuwcel doorgegeven aan de andere door middel van de vrijstelling van boodschapperstoffen (zogenaamde   neurotransmitters) in de ruimte tussen de zenuwcellen. Twee van deze neurotransmitters, met name noradrenaline en serotonine, zouden een rol spelen bij depressie. Bij mensen met een depressie werd vastgesteld dat er in bepaalde delen van hun hersenen een relatief tekort aan serotonine en/of noradrenaline bestaat. Of dit probleem aangeboren is of later ontstaat, weet men nog niet.
  De geneesmiddelen die gebruikt worden om een depressie te behandelen trachten dit relatieve tekort op te heffen via verschillende werkingsmechanismen.
• Men is ook tot de vaststelling gekomen dat depressies vaker optreden bij bepaalde lichamelijke ziekten. Zo zouden er een aantal ziekten zijn die een rechtstreekse invloed hebben op de werking van de hersenen. Onderzoek heeft bijvoorbeeld aangetoond dat 30 % van de mensen die een beroerte hebben gedaan, een depressie ontwikkelt. Andere hersenaandoeningen die tot een depressie kunnen leiden zijn: de ziekte van Parkinson, multiple sclerose, de ziekte van Huntington en epilepsie op latere leeftijd. Ook aandoeningen van organen die hormonen aanmaken zoals de schildklier, de bijschildklier, de bijnierschors en de hypofyse kunnen een depressie uitlokken.
  Anderzijds is er nog een reeks lichamelijke ziekten die psychologisch zo’n grote belasting betekenen dat ze tot een depressie kunnen leiden. Voorbeelden daarvan zijn kanker en gewrichtsreuma. Vanzelfsprekend moet in deze gevallen in eerste instantie de lichamelijke ziekte  behandeld worden.
• Sommige depressies zijn het gevolg van geneesmiddelen- of drugsgebruik. Er zijn enkele tientallen geneesmiddelen waarvan bekend is dat ze een depressie kunnen veroorzaken. Daarom is het erg belangrijk dat uw arts steeds op de hoogte is van alle geneesmiddelen die u neemt. Gevaarlijk zijn: corticosteroïden, proges-tagenen (o.a. in de pil), bepaalde geneesmiddelen tegen hoge bloeddruk en hartziekten en levodopa (tegen de ziekte van Parkinson). Ook langdurig en regelmatig gebruik of misbruik van alcohol kan tot een depressie leiden. Hetzelfde geldt voor het gebruik van cocaïne en amfetamines.
• Vanzelfsprekend zullen ook psychologische factoren een rol spelen bij de gevoeligheid voor het al dan niet ontwikkelen van een depressie. Mensen met bepaalde karaktereigenschappen of persoonlijkheidskenmerken zullen gemakkelijker depressief worden dan andere: een minderwaardigheidscomplex, een negatief zelfbeeld, een grote gevoeligheid voor kritiek, mensen die zichzelf gauw schuldig voelen,... Wat zij in hun jeugdjaren hebben doorgemaakt zou hierbij een belangrijke rol kunnen spelen.

  Terug naar begin

De behandeling

Steun en begrip zijn ontzettend belangrijk voor iemand die depressief is. Eenvoudig is dat niet en het vergt soms eindeloos veel geduld. Want mensen met een depressie hebben bijvoorbeeld geen boodschap aan woorden als Kop op, morgen zal het wel beter gaan! Die geven hen vaak nog meer het gevoel dat hun probleem niet erkend wordt, dat ze beschouwd worden als aanstellers waarmee in werkelijkheid niets aan de hand is. Ze gaan ook steeds minder makkelijk praten. Om hen uit hun isolement te halen is niet-verbale communicatie belangrijk: een schouderklopje, een beschermende arm om de schouder heen leggen, er gewoon zijn als ze je nodig hebben,...

Omdat het zo belangrijk is dat een depressie snel en goed behandeld wordt, om de kans op hervallen of de evolutie naar een chronisch probleem te beperken, is professionele hulp absoluut noodzakelijk. Het is geen schande aan uw huisarts te vertellen dat het u allemaal te veel geworden is en dat u zich heel somber en verdrietig voelt. Soms kan een goed gesprek met de arts al wonderen doen. Hij kan uitleg geven over de ziekte zodat u beter kunt plaatsen wat u doormaakt en beseffen dat bepaalde klachten waartussen u zelf geen verband zag, samenhangen. Indien de depressie te ernstig is en een langdurige aanpak vergt, kan de huisarts doorverwijzen naar een psychiater of psychotherapeut. Die kan bepalen bij welke behandeling (gesprekstherapie, psychotherapie,...) de patiënt het meeste baat zal vinden.

Terug naar begin

Volhouden is de boodschap

De beste manier om een depressie snel en doeltreffend aan te pakken is de combinatie van technieken met een behandeling met geneesmiddelen. Antidepressiva hebben bij de meerderheid van de patiënten succes, al moet soms een tweede of zelfs derde middel geprobeerd worden omdat het eerste niet aanslaat. Er bestaan verschillende groepen van antidepressiva die elk hun eigen kenmerken en nevenwerkingen hebben. De nieuwere producten hebben over het algemeen minder nevenwerkingen dan de klassieke tricyclische antidepressiva. De arts zal bepalen waarmee de patiënt het best kan geholpen worden. Zijn slaapproblemen belangrijk, dan kan hij kiezen voor mirtazapine, een vrij nieuwe stof die er vanaf de eerste week voor zorgt dat de diepe slaapstadia terugkeren. En zo zijn er tal van specifieke voorbeelden te geven. Uiteindelijk is er slechts een kleine groep (5 %) bij wie geen enkel geneesmiddel helpt. Belangrijk is wel dat u er rekening mee houdt dat de werking van antidepressiva niet meteen merkbaar is en het makkelijk zes weken kan duren vooraleer de hemel opklaart. Volhouden is dus de boodschap. Bij het begin van de behandeling moeten zwaardepressieve mensen onder toezicht staan. Wie met zelfmoordgedachten rondloopt, mist op het hoogtepunt van de depressie de moed om die plannen uit te voeren. Maar wanneer het ogenschijnlijk beter begint te gaan, valt deze rem weg en neemt het zelfmoordgevaar toe.

Een behandeling met antidepressiva moet voldoende lang worden volgehouden.?Als algemene regel geldt: tot 4 à 6 maanden na het verdwijnen van de symptomen! De angst om verslaafd te raken aan deze producten is echter ongegrond. 

Terug naar begin

Terug naar begin