Welk vaccin om ouderen tegen pneumokokken te beschermen?

27/10/16 om 09:55 - Bijgewerkt om 09:57

Pneumokokkenvaccinatie wordt in ons land vrij weinig uitgevoerd, terwijl de aggressiviteit van de pneumokok nochtans niet mag worden onderschat. Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) en de Universiteit Antwerpen vergeleken de kosten en baten van de twee pneumokkovaccins die in België op de markt zijn, om na te gaan welk vaccinatieschema ouderen optimaal zou beschermen.

Welk vaccin om ouderen tegen pneumokokken te beschermen?

© Getty Images/iStockphoto

Een vaak voorkomende en ernstige ziekte

De pneumokok (Streptococcus pneumoniae) is een geduchte bacterie die vooral bij zuigelingen en ouderen long - en hersenvliesontstekingen en bloedvergiftigingen kan veroorzaken. Bij de ouderen was ze in 2015 verantwoordelijk voor ongeveer 5.800 hospitalisaties en 430 sterfgevallen. In de meest ernstige gevallen kan de mortaliteit meer dan 20% bedragen. De pneumokok kan ook schadelijke gevolgen hebben, zoals gehoorverlies en neurologische stoornissen na een hersenvliesontsteking.

Er zijn meer dan 90 verschillende soorten (of serotypes) van pneumokokken, en sommigen komen veel meer voor dan andere en/of zijn ook aggressiever. Het is dus belangrijk dat de vaccins beschermen tegen de meest voorkomende serotypes.

Twee verschillende vaccins

In ons land zijn er voor ouderen twee vaccins tegen pneumokokken beschikbaar: PPV23 (Pneumovax 23®), dat sinds de jaren 1980 bestaat en dat beschermt tegen 23 serotypes (€ 31,93) en het meer recente PCV13 (Prévenar 13®), dat 13 serotypes dekt (€ 74,55). Dit laatste vaccin werd tussen 2011 en 2015 toegediend aan zuigelingen, en werd voor hen sindsdien vervangen door PCV10 (Synflorix 10®) .

De beide vaccins voor volwassenen verschillen van elkaar door hun beschermingsmechanismen en door de serotypes waartegen ze beschermen. PPV23 beschermt tegen serotypes die in België 66% van alle ernstige pneumokokkenziekten veroorzaken, tegenover PCV13, dat maar ongeveer 25% van de serotypes dekt (volgens gegevens van 2015).

In 2014 adviseerde de Hoge Gezondheidsraad om PCV13 te gebruiken en vervolgens, na 8 weken interval, PPV23, bij iedereen ouder dan 65 jaar en bij personen met een hoog risico op ziekte. Geen van beide vaccins wordt echter in België terugbetaald, en in tegenstelling tot de vaccinatie bij zuigelingen (voor wie het vaccin gratis is), had de pneumokokkenvaccinatie bij ouderen (die hiervoor dus een budget van meer dan 100 euro moesten uittrekken) nooit veel succes. Geschat wordt dat in 2013 slechts 10% van de 65-plussers werd gevaccineerd.

Geen duidelijk verschil in werkzaamheid

Aan het KCE werd gevraagd om na te gaan hoeveel ziekten en sterfgevallen de vaccins kunnen voorkomen bij de ouderen als ze op grotere schaal zouden worden toegediend. Daarnaast moest het KCE, in het licht van de gekende budgettaire uitdagingen, hun kosteneffectiviteit ('zijn ze hun prijs waard?') en hun impact op het gezondheidsbudget berekenen.

Na alle beschikbare gegevens te hebben bestudeerd, kwamen de onderzoekers van het KCE en van Universiteit Antwerpen tot de conclusie dat PPV23 en PCV13 allebei het aantal gevallen van pneumokokkenziekte en overlijdens kunnen verminderen bij personen tussen 50 en 84 jaar, maar dat op basis van de huidige kennis niet met zekerheid kan worden bepaald welk vaccin meer impact heeft dan het andere. Bovendien heeft geen van beide vaccins zijn doeltreffenheid aangetoond bij 85-plussers. De keuze om al dan niet te vaccineren moet voor deze leeftijdsgroep daarom geval per geval worden bekeken.

Vaccinatie zuigelingen schudt kaarten stevig door elkaar

De onderzoekers kwamen echter nog tot een andere verrassende vaststelling. In een land zoals België, waar bijna alle baby's tegen pneumokokken worden gevaccineerd, wordt de 'natuurlijke' overdracht van de bacterie daardoor aanzienlijk gewijzigd. De serotypes waartegen het vaccin beschermt, komen minder voor, terwijl de andere serotypes, die niet gedekt worden door het zuigelingenvaccin, net frequenter worden.

Het resultaat: doordat de Belgische zuigelingen gedurende enkele jaren met PCV13 werden gevaccineerd, komen de 13 serotypes waartegen dit vaccin beschermt, ook steeds minder voor bij de oudere bevolking.

Anderzijds veroorzaken de 11 bijkomende serotypes, waartegen enkel PPV23 beschermt, vandaag meer dan 40% van de meest ernstige pneumokokkenziekten. Dit is ook de reden waarom de Hoge Gezondheidsraad in 2014 had aanbevolen om een vaccinatie met PCV13 te laten volgen door één met PPV23, om zo de mensen ook te beschermen tegen de serotypes die niet worden gedekt door PCV13.

PPV23 is meer kosteneffectief dan PCV13

Een gecombineerde vaccinatie, die zoals gezegd ook zeer duur is, kan echter 'alleen maar' enkele extra hospitalisaties en overlijdens voorkomen, aan een zeer hoge kost: meer dan € 500.000 per (gewonnen) gezond levensjaar. Dat maakt ze dus veel duurder dan enkel een vaccinatie met PPV23.

Het KCE en de Universiteit Antwerpen menen daarom dat een vaccinatie met PPV23 van de personen van 75 tot 84 jaar de meest kosteneffectieve strategie is.

Onze partners

Deze website maakt gebruik van cookies om uw gebruikservaring te verbeteren. Door verder te surfen, stemt u in met ons cookie-beleid. Meer info